3 . جانورشناسان و دامپزشكان عرب ( تا ح 430 ه )
12 / اياس بن معاويه / 2239
ابو واثله اياس بن معاويه ( د : 122 ه / 740 م ) قاضى بصره بود . از هوشيارترين عربهاى زمان خود شمرده مىشود . جاحظ اطلاعات جانورشناسى خود را از او مىگيرد . در يك موضع ( الحيوان ، 1 / 150 ) جاحظ مىگويد كه از انديشههاى متعدد اياس دربارهى طبقهبندى جانوران و انواع آنها مطلع است كه حكايت از اين دارند كه وى چيزهايى از اين امور مىداند ؛ امّا آنچه دربارهى « الشبّوط » ( نوعى ماهى ) روايت مىكند ، نشان مىدهد كه او به ناحق گرفتار توهم دربارهى معلومات خود شده و دربارهى چيزهايى هم صحبت مىكند كه از آنها اطلاع دقيق ندارد ، « همانند خليل بن احمد كه چون نحو و عروض را نيك مىدانست ، پنداشت كه موسيقى و آهنگسازى نيز مىداند ، و در اين زمينه دو اثر تأليف كرد كه هيچ مطلب مهمى دربارهى موضوعات مورد بحث در بر نداشتند . . . » .
منابع : جاحظ ، بيان ، 1 / 101 - 98 ؛ ابن قتيبه ، معارف ، 105 ؛ ابن حجر ، تهذيب ، 1 / 391 - 390 ؛
EI 1
، 2 / 606 ؛ زركلى ، 1 / 377 - 376 .
آثار :
دربارهى نظرات وى در زمينهى علوم طبيعى يا جانورشناسى نك : الحيوان ، 1 / 51 - 149 ؛ 2 / 76 - 75 ، 152 ، 278 ، 279 ؛ 5 / 105 ، 368 ؛ 6 / 19 - 18 ، 481 ؛ همو ، البغال ، قاهره ، 1955 م ، ص 131 .
[ 14 ] أخبار [ 6165 ]
نسخه : الازهر ، مجموع 1182 ( گ 95 ر - 92 ر ، ق 6 ه ) .