7 / آپولونيوس تيانايى / 2234
مؤلف آثارى كه به آپولونيوس منسوب شدهاند ، يعنى كسى كه در ق 5 م به تحرير و تأليف اشتغال داشت در كتاب العلل يا سرّ الخليقة جايگاهى بزرگ به موضوعات دامپزشكى اختصاص داده است .
اين كتاب بهطور گسترده مورد استفادهى حكماى طبيعى عرب قرار گرفته است ( تاريخ نگارشهاى عربى ، ج 4 ) . ضبط عربى نام مؤلف بليناس است .
آثار :
[ 13 ] قسمتهايى از كتاب كه در اينجا مورد توجه ما قرار دارند چنين است : [ 6164 ]
« فصل چهل و نهم : دربارهى جانوران و توصيف روح و اتحاد يك مخلوق با مخلوقى ديگر . فصل پنجاهم : دربارهى پرندگان ، چرا آنان چنگال دارند ، و چرا بعضى از آنها تخم مىگذارند و بعضى ديگر نمىگذارند و چرا همانطور كه ساير جانوران در شكم مادر تغذيه مىشوند ، آنها تغذيه نمىشوند ، و چرا پرنده زهدان و مثانه ندارد و ( چرا او ) باردار نمىشود ، همانطور كه ( ساير ) جانوران باردار مىشوند ، و پستان ( زنانه ) ندارد ، و چرا قسمتى از مرغان در هوا زندگى مىكند و آن ديگران در آب ، و چرا تخم پرنده مرطوب و پوست آن خشك است و چرا ( فقط ) قسمت ران او گوشت مىآورد و چرا بال درمىآورد كه به كمك آن در هوا پرواز مىكند و چرا رانهاى او باريك و بلندند ، و چرا لبها ( يعنى حاشيههاى منقار ) برنده هستند و چرا او دندانهاى ثنايا و كرسى را ندارد . فصل پنجاه و يكم : دربارهى جانوران آبزى ، و اينكه چرا قسمتى از آنها پوسته دارند و قسمتى ديگر ندارند [ كه ضمنا قسمت بدون پوسته سياه و قسمت با پوسته سفيد است ] . فصل پنجاه و سه : دربارهى جانوران ، و اينكه چرا كار كردن ( مفيد ) را با اشياء بدون آموزش مىدانند ولى بر خلاف آنها انسان احتياج به آموختن دارد . فصل پنجاه و چهارم : دربارهى انسان و اينكه چرا از ميان جانوران تنها اوست كه مويش سفيد مىشود و اينكه چرا بسيارى از جانوران دم دارند و انسان ندارد . فصل پنجاه و پنجم :
دربارهى شاخها و سمهاى شكافدار و سمهاى ساده و چنگالها . فصل پنجاه و ششم : دربارهى تفاوت در غذاى جانوران و اينكه چرا خلقت فقط از يك نوع از موجودات تشكيل نشده و اينكه چرا آنها از نظر ذات و ساختار گوناگونند ، و اينكه چرا انسان از ميان جانوران به شيرينى علاقهمند است و به تلخى و شورى رغبت ندارد . فصل پنجاه و نهم : دربارهى جانوران ، و اينكه چرا آنها موى بر بدن دارند ، و اينكه چرا اسب مانند گاو شاخ ندارد ، و اينكه چرا مو به رنگ سياه و سفيد مىرويد ، و اينكه چرا در سر بيشتر از ساير قسمتهاى بدن سوراخ وجود دارد ، و اينكه چرا مو به صورت مجعد و پراكنده مىرويد ، و چرا مىريزد ، و اينكه چرا بر كف دستها و كف پاها مو نمىرويد . . . » ( روسكا ، لوح زمرّدين « 1 » ، ص 146 - 144 ) .
همچنين در كتابى دربارهى كشاورزى ( نك : تاريخ نگارشهاى عربى ، ج 4 / فصل كشاورزى )
هامش
( 1 ) .Tabula Smaragdina.