تاريخ جانوران
( Historia animalium )
بوده است . اهميت اين كتاب مجعول تا حدودى با رسالهى مايرهوف « 1 » بر ما آشكار شده است كه در آن دستنويس لنينگراد را ( نك : پس از اين ، ص 494 ) ، كه يا نسخهاى ناقص و يا تحريرى متفاوت است پايهى كار خود قرار داده است . مايرهوف به اين نتيجه رسيد كه اين كتاب مواضعى نظير و مشابه با دو اثر سريانى دارد ، يعنى با كتاب جانورشناسى تيموتئوس غزهاى ( ق 5 م ) و كتابى از نويسندهاى ناشناخته دربارهى امور طبيعى ( كثابا ذكياناياثا
Kt ? b d ? ak ? y n y t ?
) « 2 » . وى معتقد بود كه از اين همانندىها مىتوان نتيجه گرفت كه آن دو اثر سريانى ، مبناى « نسخهى تلفيقشدهى عربى » بودهاند . اين اثر مجعول ارسطويى هماكنون به صورت نسخهى كامل موجود است و بايد در تحقيقات آتى دربارهى منابع جانورشناسى عربها مورد استفاده قرار گيرد . ولى فعلا در اين موضع بايد اشارهاى داشت به اينكه ما با ترجمهى عربى اثرى مجعول سروكار داريم كه احتمالا مانند ساير ترجمههاى عربى موجود آثار مجعول از ق 5 يا 6 م است . اينكه آيا مؤلف از هر دو اثر يادشده سود جسته يا هر سه از منابع مشتركى استفاده كردهاند پرسشى است كه هنوز پاسخى بدان نمىتوان داد .
منابع : ابن نديم ، 251 ؛ ابن قفطى ، حكماء ، 41 ؛ ابن ابى اصيبعه ، 1 / 69 . مولر ، فهرست عربى آثار ارسطو « 3 » ، ص 11 - 10 ؛ اشتاين اشنايدر ، ص 66 - 63 ، دوبلر ، « دربارهى آثار مجعول منسوب به ارسطو در زبان عربى » « 4 » ، در :
Asiatische Studien
، 14 / 1961 م / 88 - 82 ؛ پلسنر ، « نقلقولهاى غير اصيل و مجعول از آثار ارسطو دربارهى جانورشناسى » « 5 » ، در : آثار كهن يونانى - رومى در روزگاران ما ( صورت جلسات كنگرهى بين المللى . . . ، 1966 م ، پراگ ) « 6 » ؛ 1968 م ، ص 16 - 209 ؛ پترز ، ارسطو به زبان عربى ، ص 48 - 47 .
هامش
( 1 ) . از اين رساله كه در 1925 م در مونيخ تهيه شد فقط پنج صفحه منتشر گرديده است . بقيهى آن به خط مؤلف موجود است و كوپف از ميكروفيلم آن براى مقالهى خود با عنوان « فصل جانورشناسى كتاب الامتاع و المؤانسة ابو حيان توحيدى . . . »" The Zoological Chapter of the Kit b al - Imt wa ) ( l - Mu nasa of Ab u H ? ayy n al - Tauh ? d i . . . "، در :Osiris، 12 / 1956 م ، 400 - 399 ، استفاده كرده است .
( 2 ) .Das Buch der Naturgegenst nde، تصحيح و ترجمهى كارل آهرنس ، كيل ، 1892 م .
( 3 ) .Ar . Verz . der aristotelischen Schriften.
( 4 ) ." ber arabische Pseudo - Aristotelica ".
( 5 ) ." Unechte und verf lschte Zitate aus den zoologischen Schriften des Aristoteles ". ( 6 ) .Antiquitas Graeco - Romana ac tempora nostra ( Acta Congr . Intern . . . )