( 41 ) 4573 ( 15 گ ، 1086 ه ) ؛ تهران ، سنا ( 59 ) 3190 ( 1007 ه ، نك : نشريه ، 6 / 566 ) ؛ تهران ، مجلس 1559 / 1538 ( نك : فهرست ، 4 / 263 ) ؛ قاهره ، تيمور ، طب 323 ، 359 ( نك : منجّد ، در : مجلة معهد المخطوطات العربية ، 5 / 271 ) ؛ حيدرآباد ، آصفيه ، 3 / 404 ، طب 746 ؛ موصل ، چلبى عطارباشى 14 ( گزيدهاى در يك مجموعه ، نك : فهرست ، 260 ) ؛ همچنين « 1 » پتنه ، خدابخش 3896 ( 107 گ ، نك :
فهرست ، 3 / 196 ) .
( چاپ : با عنوان مفتاح الطبّ و منهاج الطلاب ، به كوشش مهدى محقق و محمّد تقى دانشپژوه ، تهران ، 1368 ه ش ) .
تحرير فارسى ، برلين ، فارسى ( 1 ) 90 ( نك : بروكلمان ، ذيل 1 / 426 ) .
در مورد آثار ديگر در زمينههاى ديگر نك : جلد 5 .
205 / ابن بختويه / 2208
ابو الحسين عبد اللّه بن عيسى ابن بختويه از اهالى واسط ، پسر يك طبيب بود . در 420 ه / 1029 م به تأليف كتاب اشتغال داشت .
منابع : ابن ابى اصيبعه ، 1 / 253 .
آثار :
[ 1343 ] 1 . كتاب القصد إلى معرفة الفصد [ 6130 ]
( مذكور از جانب ابن ابى اصيبعه ، 1 / 253 ) .
نسخه : حلب ، جرّاح ( نك : سباط ، فهرس ، 1 / 8 ، ش 9 ) .
[ 1344 ] 2 . كتاب المقدمات يا كنز الاطباء [ 6131 ]
كه از آن ابن ابى اصيبعه يك بار نقل قول كرده است : 1 / 83 - 82 « 2 » .
هامش
( 1 ) . از افزودههاى مندرج در انتهاى ج 3 .
( 2 ) . ليپمان به اهميت اين كتاب كه در آن اولين بار آگاهى دربارهى خنك كردن مصنوعى با شوره آمده ( در :Abh . u . Vortr ge zur Gesch . d . Nat . Wiss .، لايپزيگ ، 1906 م ، ص 123 - 122 ) توجه داده است : « مؤلف ( يعنى ابن ابى اصيبعه ) خود دربارهى تهيهى يخ سخن مىگويد و دو طريقه را در اين مورد ذكر مىكند : يكى از آنها بر پايهى شيوهى گذشتگان دربارهى نيروى خنككنندهى بعضى از گياهان و سركه و به پيروى از دستور يكى از مغربيان ( يعنى سكنهى افريقاى شمال غربى ) چنين است : بزر كتانى را برمىداريم و آن را در سركهى انگور تند خوبى فرومىبريم و به محض آنكه باد كرد آن را در كوزهاى پر از آب مىاندازيم كه متعاقبا آب در كوزه يخ مىبندد ، حتى در گرمترين فصل سال ؛ با روش دوم چنين است :
" ابن بختويه در كتاب تقسيمات خود براى ساختن مصنوعى يخ چنين مىگويد : از بهترين شورهى يمانى يك رطل بردارند ، آن را خوب خرد كنند و در يك سبوى نو سفالى بريزند و 6 رطل آب پاكيزه هم بدان بيفزايند ، -