به دست داده بسيار مورد استفادهى ابن بيطار قرار گرفت كه هفتاد بار از تميمى نقل قول كرده است ( نك : لكلر ، 1 / 391 ) . كتاب المرشد او كه به دست ما رسيده و لكلر بر اهميت آن در زمينهى رژيم غذايى و مواد دارويى تأكيد ورزيده و متأسفانه از آن زمان ديگر مورد تحقيق قرار نگرفته است ، از نظر معدنيات نيز جالب توجه است . فصل 12 آن از قير بحث مىكند ، فصول 13 و 14 دربارهى فلزها و سنگها است . در فصل اخير الذكر مؤلف به كتاب الاحجار معاصر خود ، ابن جزّار ، اتكا دارد ( نك : پيش از اين ، ص 430 ) . يونانيان را نيز مىشناسد و گهگاه از آنان نقل قول مىكند و آراء آنان را نسنجيده نمىپذيرد ، فى المثل نظر جالينوس را در يك جا ردّ مىكند . سال وفات تميمى معلوم نيست . امّا ظاهرا بايد در ربع آخر ق 4 ه / 10 م درگذشته باشد .
منابع : ابن قفطى ، حكماء ، 106 - 105 ؛ ابن ابى اصيبعه ، 2 / 89 - 87 ؛ صفدى ، وافى ، 2 / 82 - 81 ؛ هدية العارفين ، 2 / 49 ؛ ووستنفلد ، پزشكان عرب ، ش 112 ؛ ماير ، تاريخ گياهشناسى ، 3 / 176 - 174 ؛ لكلر ، 1 / 391 - 388 ؛ بروكلمان 1 / 237 ؛ نويبورگر ، 2 / 211 ؛ سارتن ، 1 / 679 ؛ زركلى ، 6 / 203 ؛ كحّاله ، 8 / 264 - 263 .
افزوده : « 1 »
محمّد بن احمد بن سعيد تميمى مؤلف كتاب حبيب العروس و ريحان النفوس نيز هست ، اين كتاب در ص 478 ، بر مبناى جلد سوم آنكه به دست ما رسيده ، ثبت شده است . اين شناسايى ما را قادر مىسازد كه اشارات نويرى را در دايرةالمعارفش نهاية الأرب كه حدود 90 درصد جلد دوازدهم آن از قطعههايى از كتاب تميمى تشكيل شده ، وارسى كنيم . اين را نيز بايد افزود كه بخش اعظم منابع مذكور در جلد مورد بحث از نهاية الأرب از نقلقولهايى از حبيب العروس تشكيل شده است . بر مبناى منابع مورد استفاده چنين استنباط كردهام كه سال وفات تميمى را بايد در ربع نخست ق 5 ه / 11 م قرار داد .
آثار :
[ 1254 ] 1 . المرشد إلى جواهر الأغذية و قوى المفردات من الأدوية [ 6041 ]
نسخه : پاريس 2870 ( فقط « مقاله » هاى 14 - 11 ، گ 126 - 1 ، 947 ه ، نك : واژدا ، 512 ) ؛ پترزبورگ ، مؤسّسهى شرقى ( 4 ) 54 ( « مقاله » ى 4 ، گ 272 - 204 پ ، ق 8 ه ، نك : روزن ، ش 182 ) .
افزوده : « 2 » از اين كتاب كه ناقص به دست ما رسيده نسخهى ديگرى با فصول 8 تا 14 در لندن ، كتابخانهى بريتانيا
Or . 9010
( 98 گ ، ق 7 ه ، نك : حمارنه ، فهرست ، ص 75 - 74 ) موجود است ؛ يوتا شونفلد ، دربارهى سنگها . فصل چهاردهم از « كتاب المرشد » . . . نشر ، ترجمه و تفسير « 3 » ، فرايبورگ ( رسالهى دكترى ) ، 1976 م ( دربارهى آن نك : كونيچ ، در :
Islam
، 54 / 1977 م / 345 - 344 ) .
هامش
( 1 ) . از افزودههاى مندرج در انتهاى ج 5 .
( 2 ) . از افزودههاى مندرج در انتهاى ج 7 .
( 3 ) .ber die Steine . Das 14 . Kapitel aus dem , , Kit b al - Murs ? id'' . . . hrsg . , bers . und Kommentiert.