اقتباس :
[ 985 ] المنصور الفارسى [ 5772 ]
اقتباسى از كتاب المنصورى تأليف محمّد بن محمّد بن عثمان حسين شريف صقلى .
نسخه : تونس ، احمديه 76 - 5371 ( 171 گ ، ح 100 گ ، 197 گ ، 169 گ ، ح 200 گ ) .
[ 986 ] 3 . كتاب الجدرى و الحصبة [ 5773 ]
دربارهى آبله و حصبه . « رازى به دقت علائم اصلى و جريان كلينيكى آبله ( و حصبه ) . . . را شرح مىدهد . . . و تدابير درمانى او بلااستثناء برگرفته از مشاهدات شخصى است . در اينجا برحسب مورد و مرحلهى بيمارى دو راه مختلف پيموده شده است ، يكى از آنها عبارت است از قطع ريشهى بيمارى در نطفه و سمزدايى با خنك كردن و فرونشاندن التهاب ( با نوشيدن آب سرد ، پاشيدن آب ، حمام ، رگ زدن ، مسهل ) ، و ديگرى با كمك به ايجاد و تسهيل در بيرون ريختن بثور جلدى ( به كار بردن گرماى برونى ، مثلا بخار آب گرم ، پرهيز از مواد تخفيفدهنده و هرگونه دارو . . . » ( نويبورگر ، 2 / 171 ) .
نسخه : اياصوفيه 3724 ( گ 184 ر - 171 ر ، 721 ه ، نك : ريتر - والتسر ، 834 ) ؛ ليدن
Or . 585 ( 5 )
( گ 94 ر - 79 ر ، نك : فورهووه ، 89 ) ؛ مشهد ، طب 96 ( 21 گ ، ق 10 ه ) ؛ تهران ، مجلس ( 6 ) 4802 ( گ 81 ر - 69 پ ، 1307 ه ، نك : فهرست ، 8 / 197 ) ؛ همان 6179 ( ص 253 - 252 ) ؛ عليگره ، طب 613 ؛ بغداد ، نسخهى خصوصى طيار ( 1303 ه ، نك : مجلة معهد المخطوطات العربية ، 4 / 195 ) ؛ ونيز ، نانيانا ، 2 / 238 ؛ قاهره ، الازهر ، طب 82 ( در يك مجموعه ، 20 گ ، ق 12 ه ، فهرست ، 6 / 115 ) ؛ حلب ، عقاد ( نك : سباط ، فهرس ، 1 / 100 ، ش 857 ) .
چاپ : بيروت ، 1872 م ؛ همچنين نك : اوپيتس ، رازى ، دربارهى آبله و حصبه ( ح 900 م ) ، ترجمه از زبان عربى « 1 » ، لايپزيگ ، 1911 م .
ترجمه : اين اثر رازى قاعدتا اول به سريانى و يونانى ترجمه شده بوده است و بعد از آن دو ترجمه به لاتينى فراهم گرديده است ( نك : اشتاين اشنايدر ، ترجمههاى اروپايى ، ش 178 ) . ترجمهى يونانى در دستنويسهاى متعدد موجود است . در 1548 م چاپ شده است .
چاپ : سيزده چاپ نخستين ترجمهى لاتينى كه از زبان يونانى فراهم آمده بود ( 1498 تا 1586 م ) عنوان
De pestilentia
را دارند و اولين ترجمهى مستقيم از عربى به لاتينى به كوشش هانت ، 1747 م
De variolis et merbillis
نام گرفته است . همراه با ترجمههاى انگليسى ، فرانسوى و آلمانى ، شمار چاپهاى اين اثر تا 1866 م در مغرب زمين به 36 بالغ مىشود . مهمترين چاپهاى آن عبارتند از :
هانت ( لندن ، 1747 م ) ؛ چانينگ ( لندن ، 1766 م ) ؛ گرين هيل ( لندن ، 1848 م ) ؛ لكلر ( پاريس ، 1866 م ) ، نك : اوپيتس ( همان ، ص 7 - 6 ) .
هامش
( 1 ) .Ar - R z i ( Razes ) , ber die Pocken und die Masern ( ca . 900 n . Chr . ) , aus dem Arabischen bersetzt.