[ 983 ] 2 . الكتاب المنصورى في الطبّ يا الطبّ المنصورى [ 5770 ]
بعضى از دستنويسها عنوان الكنّاش المنصورى يا كتاب المنصورى على سبيل الكنّاش دارند كه به منصور بن اسحاق بن احمد بن اسد ، امير كرمان و خراسان اهدا شده است . كتاب به 10 فصل تقسيم شده كه از آن ميان 6 فصل اول مربوط به پزشكى نظرى است . در آن فصلها از تشريح ، فيزيولوژى و آسيبشناسى ، داروشناسى ، نظريهى صحت مزاج ، پرهيز غذايى ، آرايش و زيبايى بحث به ميان است .
بقيهى قسمتهاى عملى مربوطند به جرّاحى ، سمشناسى ، نظريهى تب . فصل نهم دربارهى هريك از بيمارىهاست و برحسب اعضاى بدن مرتب شده است كه طى آن دربارهى نوعى آسيبشناسى خاص و درمان سخن گفته مىشود . اين قسمت بهخصوص در مغربزمين با عنوان
Liber Nonus
( كتاب نهم ) شناخته و مكررا ترجمه شده است . رازى در كتاب المنصورى خود عمدتا بر اطباى يونانى و از آن جمله بقراط ، جالينوس ، اوريباسيوس ، آئتيوس و پاولوس متكى است « 1 » .
نسخه : اياصوفيه 3751 ( 201 گ ، ق 5 ه ) ؛ فيض اللّه 1327 ( 176 گ ، 624 ه ) ؛ سليم آغا 886 ( 137 گ ، ق 10 ه ) ؛ چستربيتى 3003 ( 177 گ ، ق 6 ه ) ؛ كمبريج
Or . 1512 ( 11 )
( 200 گ ، 579 ه ، نك : آربرى ، ش 301 ) ؛ همان
Or . 1701 ( 9 )
( 275 گ ، ق 12 ه ، نك : آربرى ، ش 444 ) ؛ آكسفورد ، بادليان
Hunt . 3768 , 31 ( 4 )
( فصل اول ، 21 گ ، نك : يورى ، ص 128 ، ش 528 ) ؛ همان
Marsh . 248
( 214 گ ، 628 ه ، نك : يورى ، ص 137 ، ش 577 ) ؛ همان
Marsh . 376
( 120 گ ، نك : يورى ، ص 139 ، ش 592 ) ؛ كتابخانهى بريتانيا
Or . 5316
( 191 گ ، 1000 ه ، نك : فهرست توصيفى ، ص 45 ) ؛ پاريس 2866 ( 187 گ ، ق 8 ه ، نك : واژدا ، 451 ) ، 6203 ( 115 گ ، 1066 ه ، نك : واژدا ، 451 ) ؛ 6836 ( نك :
واژدا ، 451 ) ؛ اسكوريال 819 ( 195 گ ، 575 ه ) ، 820 ( 164 گ ، ق 6 ه ) ؛ 821 ( 166 گ ، ق 12 ه ، ناقص ) ؛ 858 ( 170 گ ، 590 ه ) ؛ 859 ( نيمهى دوم ، 94 گ ، 816 ه ) ؛ ( 1 ) 860 ( يك قطعه ، 8 گ ) ؛ مادريد ، كتابخانهى ملى ( 1 ) 561 ( گ 127 - 1 ، نك : درنبورگ ، ص 38 ) ؛ ليدن
Leov . 25 ( 3 )
( فصل 9 ، گ 154 - 87 ، نك : فورهووه ، 378 ) ؛ تهران ، ملك 4437 ( 1110 ه ، نك : نجمآبادى ، ص 46 ) ؛ تهران ، كتابخانهى دانشگاه 452 ( 204 گ ، نك : فهرست ، 4 / 804 - 800 ) ؛ همان 6389 ( ح 150 گ ، ق 10 ه ) ؛ تهران ، كتابخانهى موقّر ( 431 ه ، 278 گ ، نك : مجلة معهد المخطوطات العربية ، 3 / 13 ؛ عكسى از آن در تهران ، دانشگاه ، 8 / 56 ، 1365 ) ؛ تهران ، دانشكدهى پزشكى 186 ( 484 ه ، نك : مجلة معهد المخطوطات العربية ، 3 / 77 ) ؛ 187 ( 1088 ه ، نك : نشريه ، 3 / 379 ) ؛ تهران ، سنا ( 22 ) 3190 ( 1004 ه ، نك : نشريه ، 6 / 562 ) ؛ شيراز ، خانقاه احمديه 117 ( 1092 ه ، نك : نشريه ، 5 / 217 ) ؛ قاهره ، تيمور ، طب 129 ؛
هامش
( 1 ) . على بن عباس مجوسى دربارهى مقصود و ماهيت كتاب چنين اظهارنظر مىكند : « رازى در كتاب خود كه كتاب المنصورى نام دارد به صورت خلاصه همهى آنچه را به فن طبابت مربوط است مورد بحث قرار مىدهد و هيچ موضوعى را كه با آن ذى ربط باشد فراموش نمىكند . ولى همه چيز را به صورتى موجز باز مىگويد ، البته هدف و منظور وى از تأليف اين كتاب نيز همان بوده است » ( كامل الصناعة ، نك : لكلر ، 1 / 386 ) .