وى در هر دو كتاب خود دربارهى چشمپزشكى از بقراط ، جالينوس ، آهرون ، اراسيستراتوس ، مارسلوس امپيريكوس ، اشليمن سورى و كنكهى هندى نقل قول مىكند . ولى اين احتمال در كار نيست كه ابن ماسويه از آثار همهى اين مؤلفان به صورت مستقيم نقل قول كرده باشد . مايرهوف به وضوح نشان داده است كه ابن ماسويه به اثر پزشكى سريانى كه باج آن را ويرايش كرده اتكا داشته است « چشمپزشكى در دستنويس پزشكى سريانى كه باج آن را تصحيح كرده است » « 1 » ، در :
Islam
، 6 / 1915 م / 268 - 257 ) . تشريح و فيزيولوژى چشم نزد اين هر دو نويسنده كاملا به هم شبيهاند ( همان ، 258 ) . « مبحث بيمارىشناسى در نسخهى باج كه بههرحال بسيار موجز است هيچ چيز در بر ندارد كه براى يونانيان ناشناخته باشد . در آثار يحيى بن ماسويه ، تنها جايى كه افزايشى نسبت به دانستههاى يونانيان مشاهده مىشود ، مورد التهاب قرنيه به همراه تشكيل آوندهاى تازه ( « ريح السبل » ، كور شدن قرنيه ، غشاء قرنيه ) است كه به علت گستردگى بيمارى تراخم در مشرق زمين بسيار پيش مىآيد . در مبحث عمل جراحى در هيچيك از اين دو نوشته چيز تازهاى نسبت به دانش يونانيان ديده نمىشود » « 2 » ( همان 268 ) . بر مبناى نقلقولهاى موجود در الحاوى نويبورگر به اين نتيجه رسيد كه ابن ماسويه « مىخواست مسهلهاى خفيف ( مثلا فلوس ، تمر هندى ، سنّا ) را جانشين مسهلهاى قوىتر كند و آبله را به تخمير ( طبيعى ) خون نسبت مىداد » ( همان ، 2 / 204 ) . ابن ماسويه در 243 ه / 857 م درگذشت .
در ترجمههاى لاتينى او را سهوا ماسويهى مهتر
( Mesue Senior )
مىنامند تا از ماسويهى كهتر
( Mesue Junior )
متمايز شود . ماسويهى جوان به قول لئون افريقايى بايد در 1015 م يا 1016 م درگذشته باشد . آيا واقعا در اينجا موضوع به ابن ماسويه و پدرش مربوط مىشود ؟
منابع : ابن نديم ، 6 - 295 ؛ ابن جلجل ، 6 - 65 ؛ ابن ابى اصيبعه ، 1 / 83 - 175 ؛ ابن قفطى ، حكماء ، 91 - 380 ؛ ابن عبرى ( يكم ) ، 228 - 227 ، ( دوم ) 132 - 131 ؛ شولان ، ص 337 ؛ لكلر ، 1 / 103 ؛ بروكلمان 1 / 232 ؛ اشتاين اشنايدر ، ترجمههاى اروپايى ، ش 166 ، 167 ؛ گورلت ، تاريخ جرّاحى ، 1 / 20 - 618 ؛ نويبورگر ، 2 / 204 ، 226 ؛ پروفر ، مايرهوف ، « چشمپزشكى يوحنا بن ماسويه ( 857 - 777 م ) » « 3 » ، در :
Islam
، 6 / 1915 م / 256 - 217 ؛ كمپبل ، طب عربى ، 1 / 61 - 60 ، 77 - 76 ؛ گراف ، ادبيات عربى مسيحى ، 2 / 114 - 113 ؛ زركلى ، 9 / 279 ؛ كحّاله ، 13 / 264 - 263 ؛ شيپرگس ، جذب ، ص 98 .
هامش
( 1 ) ." Die Augenheilkunde in der von Budge herausgegebenen syrischen rztlichen Handschrift ". مشخصات اثر اصلى چنين است :Syrian Anatomy , Pathology and Therapeutics or''The Book of Medicines'' , vol . I , Introduction , Syriac Text , vol . II , English Translation and Index ,لندن ، 1913 م .
( 2 ) . « به استثناى پيوند ( " لقط " ) غشاء قرنيه كه هماكنون ذكر كرديم » .
( 3 ) ." Die Augenheilkunde des J u h ? nn b . M sawaih ( 777 - 857 n . Chr . ) ".