103 / مسيح دمشقى / 2106
ابو الحسن عيسى بن حكم مسيح دمشقى ، يكى از نوادگان ابو الحكم ، پزشك مخصوص معاويه بود .
پدرش ، حكم نيز پزشك بود كه گويا در كهنسالى ( 105 سالگى ) در 210 ه / 825 م در دمشق بدرود زندگى گفته است ( نك : ابن ابى اصيبعه ، 1 / 119 ) . مسيح در دوران حكومت هارون به طبابت اشتغال داشت و در 225 ه / 839 م نيز هنوز در دمشق زندگى مىكرد ، كتابهايى كه از وى بهجا مانده هنوز مورد تحقيق قرار نگرفتهاند . كنّاش وى و شايد يك كتاب ديگر او مورد استفادهى رازى در الحاوى بوده است . لوى دلّا ويدا ( فهرست ، 1 / 26 ) و بروكلمان ( ذيل 1 / 416 ) الرسالة الهارونيهى وى را ، كه به هارون الرشيد تقديم شده ، با اين استدلال كه در منابع از آن ياد نشده است . مجعول شمردهاند . ما اين نظر را درست نمىدانيم . محتواى اين رساله به هيچ روى حاكى از مجعول بودن آن نيست .
منابع : ابن نديم ، 297 ؛ صاعد ، طبقات ، 37 ؛ ابن ابى اصيبعه ، 1 / 121 - 120 ؛ ابن قفطى ، حكماء ، 250 - 249 ؛ لكلر ، 1 / 84 ؛ رنو ، « سه تحقيق دربارهى تاريخ پزشكى عربى در مغرب زمين » « 1 » ، در :
Hesperis
، 10 / 1930 م / 149 ؛ بروكلمان ، ذيل 1 / 416 .
آثار :
[ 573 ] 1 . الرسالة الكافية الهارونية [ 5360 ]
نسخه : پاريس 6475 ( 42 گ ، ق 13 ه ) ؛ واتيكان 309 ( 122 گ ، ق 8 ه ، نك : ويدا ، 1 / 26 ) ؛ همان
Barb . 83
( گ 120 - 1 ، ق 11 ه ، نك : ويدا ، 1 / 245 ) ؛ قاهره 6 ( 1 ) / 18 ، طب 32 ( 31 گ ، 1098 ه ) ؛ سباط 750 ( 59 گ ، جديد ) ؛ تونس ، زيتونه ( 4 ) 4203 ( 42 گ ) ، طلمسان 83 ( 46 گ ) ؛ رامپور ، 1 / 192 ، طب 193 ( 130 گ ) ؛ كابل ، وزارت مطبوعات ( 1027 ه ، نك : مجلة معهد المخطوطات العربية ، 2 / 12 ) ؛ حلب ، بازيل ( نك : سباط ، فهرس ، 1 / 10 ، ش 36 ) ؛ كمبريج
Or . 1021 ( 12 )
( گ 116 - 71 ، 1121 ه ، نك : آربرى ، ش 20 ) ؛ الجزيره 1300 ( گ 32 - 27 ، ق 6 يا 7 ه ) . همچنين « 2 » رباط ، ملك ( 1 ) 1941 ( ق 11 ه ) ؛ رباط
D 3718 ( 3 )
( ح 100 گ ) ؛ نسخهى رامپور اكنون ذيل ش 3836 ( 76 گ ، ق 13 ه ) است .
[ 574 ] 2 . رسالة في الأعشاب و العقاقير [ 5361 ]
نسخه : رباط ، كتانى ( 7 ) 938 ( ص 156 - 153 ) .
[ 575 ] 3 . الكنّاش [ 5362 ]
نسخه : حلب ، حكيم ن . ( نك : سباط ، فهرس ، 1 / 10 ، ش 37 ) .
رازى اغلب از آن بدون ذكر عنوان نقل مىكند ، نك : الحاوى ، 1 / 166 ؛ 2 / 49 - 48 ، 112 ؛ 3 /
هامش
( 1 ) ." Trois etudes d'histoire de la medecine arabe en occident ". ( 2 ) . از افزودههاى مندرج در انتهاى ج 5 .