[ 561 ] 4 . كتاب في العين [ 5348 ]
نسخه : حلب ، نحّاس ( نك : سباط ، فهرس ، ذيل ، 60 ، ش 2975 ) . اين كتاب از مآخذ كتاب الكامل في طب العين اثر عبد المسيح الكحّال است ( هنوز در 1773 م زنده بود ، نك : سباط ، فهرس ، 2 / 74 ) .
جاحظ از اثرى دربارهى اغذيه كه تأليف اوست استفاده كرده و قطعهاى از آن را هم محفوظ نگاه داشته ( حيوان ، 3 / 275 ) . نقل قولى دربارهى عقرب در حيوان ( 4 / 222 - 221 ) ، نقل قولى ديگر در همان ( 5 / 364 ) . شايد نقلقولهاى بيرونى در كتاب الصيدنة از اين كتاب باشد كه وى يك بار از آن به صورت كتاب ماسرجويه ياد مىكند ، گ 4 پ ، 11 ر ، 21 ر ، 30 پ ، 31 پ ، 35 پ ، 67 ر ، 109 ر ، 124 ر .
رازى از وى بدون آنكه عنوان كتابى را ذكر كند نقل مىكند : الحاوى ، 1 / 38 ، 92 ، 93 ، 140 ؛ 2 / 211 ؛ 3 / 31 ، 194 ؛ 5 / 85 ، 168 ، 214 ؛ 6 / 133 ، 185 ؛ 7 / 35 ، 226 ؛ 8 / 54 ؛ 9 / 26 ، 31 ، 144 ؛ 10 / 42 ، 268 ، 305 ؛ 11 / 58 ، 60 ، 63 ، 127 ، 193 ، 317 ؛ 12 / 125 ، 223 ؛ 13 / 115 ، 226 ؛ 17 / 21 ؛ 19 / 259 ، 269 ، 365 ؛ 20 / 61 ، 62 ، 71 ، 92 ، 93 ، 105 ، 141 ، 149 ، 156 ، 188 ، 189 ، 190 ، 298 ، 309 ، 313 ، 318 ، 326 ، 331 ، 340 ، 345 ، 401 ، 444 ، 521 ، 538 ، 540 ، 541 ، 592 ، 596 ، 616 ؛ 21 / 7 ، 8 ، 29 ، 39 ، 40 ، 46 ، 52 ، 61 ، 65 ، 77 ، 100 ، 107 ، 108 ، 115 ، 150 ، 155 ، 163 ، 191 ، 195 ، 216 ، 227 ، 250 ، 270 ، 275 ، 287 ، 304 ، 307 ، 309 ، 329 ، 348 ، 351 ، 367 ، 368 ، 388 ، 470 ، 473 ، 490 ، 495 ، 498 ، 504 ، 506 ، 507 ، 509 ، 510 ، 515 ، 518 ، 570 ، 577 ، 604 ، 622 ، 629 ، 631 ، 640 ، 642 ، 647 .
نقلقولهاى متعددى هم در آثار غافقى و ابن بيطار وجود دارد .
كتاب قوى الاطعمة و منافعها و مضارها و كتاب قوى العقاقير و منافعها و مضارها كه ابن نديم ( ص 297 ) ، ابن قفطى و ابن ابى اصيبعه از آنها ياد كردهاند ظاهرا متعلق به همين ماسرجويه هستند .
مروان بن جناح « 1 » در تلخيص ( گ 56 ر ) از كتاب الاطعمة ماسرجويه نقل مىكند .
98 / محمّد بن خالد / 2101
احتمال دارد همان محمّد بن خالد بن برمك ، برادر يحيى بن خالد كيمياگر ( نك : تاريخ نگارشهاى عربى ، ج 4 ) باشد . به نظر مىرسد تا پايان ق 2 ه / 8 م زيسته باشد . ظاهرا رازى از دو كتاب پزشكى وى استفاده كرده است .
منابع : طبرى ، 3 / 20 ؛ ابن اثير ، كامل ، 5 / 310 ؛ سوردل ، وزارت عباسيان « 2 » ، ج 1 ، دمشق ، 1959 م ، ص 144 ؛ همو ، در :
EI 2
، 1 / 1036 .
هامش
( 1 ) . از افزودههاى مندرج در انتهاى ج 7 .
( 2 ) .Vizirat ? Abb side.