به صورت خلاصه بايد بگويم كه تحقيق بتينا اشتراوس قراين باارزشى براى تاريخ ترجمهى آثار هندى به عربى ارايه مىدهد . ولى به گمان من استنتاجهاى وى در مقايسه با نظرى كه يولى در 1914 م داده است بايد به عنوان گامى به عقب تلقى شود .
كتابهاى ديگر شاناق هم كه دربارهى دامپزشكى و سنگهاى قيمتى است و ابن ابى اصيبعه نام آنها را ذكر كرده ، به عقيدهى يولى مىتوانند به كوطليه ارتهساستره بازگردند كه در فصل مربوط به كوشپروسير تنپريسكا « 1 » ( 81 - 75 ) آزمايش و انواع سنگهاى قيمتى را مورد بحث قرار مىدهد و در فصلهاى مربوط به پرورش اسب و فيل ( 139 - 132 ) نيز مطالبى دربارهى درمان بيمارىهاى جانوران آمده است » (
ZDMG
، 68 / 1914 م / 348 ) .
منابع : ابن وحشيه ، مقدمهاش بر كتاب السموم ، ترجمه ، ص 21 ؛ ابن نديم ، 305 ، 315 ، 316 ؛ ابن ابى اصيبعه ، 2 / 33 - 32 ، مولر ، « منابع عربى دربارهى تاريخ پزشكى هندى » « 2 » ، در :
ZDMG
، 34 / 1880 م / 544 - 501 ؛ يولى ، « مجموعهى منتخبات در مورد كوطليه ارتهساستره » « 3 » ، در :
ZDMG
، 68 / 1914 م / 348 - 345 ؛ زاخاريه ، « سخنان حكيمانهى شاناق به نقل از طرطوشى » « 4 » ( ترجمه و شرح ) ، در :
WZKM
، 28 / 1914 م / 210 - 182 ؛ قس : شرپانتيه ، « مطالبى در زمينهى تاريخ قصه از ارتهساسترهى كوطليه » « 5 » ، در :
WZKM
، 28 / 1914 م / 240 - 211 ؛ سارتن ، 1 / 148 - 147 ؛ بتينا اشتراوس ، « كتاب سموم شاناق » « 6 » ، همانجا .
آثار :
[ 522 ] 1 . كتاب السموم و الترياق [ 5309 ]
ترجمهى منكه به فارسى ، و ترجمهى آن به عربى از عباس بن سعيد جوهرى براى خليفه مأمون ( د : 218 ه / 833 م ) .
هامش
- كه ترجمه كرده است يك واحد كامل مىداند . علاوه بر آن لوى اين امكان را نديده مىگيرد كه ترجمه از دو نوشتهى مجعول در دست است . اين مسأله كه يكى از مؤلفان كتاب فرد ديگرى را در دست داشته و يا اينكه آنها از منبع مشتركى استفاده كردهاند ، همچنان حل نشده است . بههرحال هرگاه در قالب اين كتاب ما ترجمهى كتاب سموم مجعولى از ق 5 يا 6 م ببينيم ، توضيحات مربوط به اطلاعات و ارجاعات كتاب از لحاظ مآخذ و تأثير محافل هندى ، ايرانى و سريانى كاملا به صورتى ديگر درمىآيند . در مورد « قصهى دختر زهرآگين هم اين گفته صادق است » ( در اين مورد همچنين نك : پيش از اين ، ص 260 - 259 ) .
( 1 ) .Kos ? apraves ? yaratnapar i ks ? ..
( 2 ) ." Arabische Quellen zur indischen Medizin ".
( 3 ) ." Kollektaneen zum Kaut ? il i ya Arthas ? stra ".
( 4 ) ." Die Weisheitssprche des S ? n q bei at - Tort ? s ? ". ( 5 ) ." Sagengeschichtli ches aus dem Arthas ? tra des K utilya ". ( 6 ) ." Das Giftbuch des S ? n q ".