به دست ما رسيده ، بيش از ساير آثار او نزد پزشكان عرب شهرت داشته است . ابن نديم ( ص 292 ) نمىدانست كه اوريباسيوس پيش يا پس از جالينوس مىزيسته است . ابن جلجل اصلا از وى نامى نمىبرد . ابن قفطى ( حكماء ، 56 ) تاريخ زندگى او را به غلط به دست مىدهد و مىپندارد كه وى در صدر اسلام در اسكندريه مىزيسته است ، در عوض ، تاريخى كه ابن ابى اصيبعه ( 1 / 103 ) به دست مىدهد درست است . از وى به عنوان « صاحب الكنانيش » ياد مىكند تا او را از اوريباسيوس القوابلى ( اوريباسيوس قابله ) متمايز كرده باشد . حد اكثر در نيمهى اول ق 3 ه / 9 م چندتايى از آثار او به عربى ترجمه شده بودند . كتابى را دربارهى داروهاى رايج ( الأدوية المستعملة ) استفان ، پسر باسيليوس ، يكى از معاصران سالخوردهتر حنين بن اسحاق ترجمه كرد ( نك : ابن نديم ، ص 292 ) . اين فرد اخير همراه با عيسى بن يحيى كتاب بزرگ جامع اوريباسيوس را به سريانى ترجمه كرد . سپس حنين به احتمال قوى آن را به عربى ترجمه كرده است .
به نظر مىآيد كه رازى از نوشتههاى اوريباسيوس به فراوانى استفاده كرده باشد . وى در بسيارى از فصول الحاوى خود از وى ياد مىكند ، ولى بدون ذكر عنوان كتاب . به احتمال بسيار منظور او كتاب بزرگش ( الكنّاش ) است . در كتاب المنصورى در فصل مربوط به تشريح و فيزيولوژى علاوه بر بقراط و جالينوس به اوريباسيوس هم ارجاع مىدهد ، در فصل مربوط به طبائع ، داروهاى ساده و بيمارىهاى اعضاى مختلف نيز چنين است . دربارهى آثار اوريباسيوس على بن عباس مجوسى ( ق 4 ه / 10 م ) چنين اظهارنظر مىكند : « مشاهده كردم كه اوريباسيوس در كتاب كوچك خود كه براى پسرش ( كذا ) اوناقس ( اوستاثيوس ) ، و نيز براى مردم عامى نوشته است ، به كوتاهى برگزار كرده است ، يعنى طى آن چيزى دربارهى طبائع ننوشته ، دربارهى علت ( بيمارىها ) بسيار كوتاه نوشته ، و همچنين در كتابى كه براى پسرش اسطاث در 9 مقاله نوشته است دربارهى طبائع ، كه در مسائل مربوط به مزاجها و اخلاط و اندامها و نيروها و افعال و ارواح به منزلهى اسطقسات است ، بسيار كم نوشته است و در اين هر دو كتاب دربارهى جراحى چيزى ننوشته است . اما در كتاب بزرگ او كه شامل 70 مقاله است جز يك مقاله دربارهى كالبدشكافى اندامها نيافتم » « 1 » .
منابع : ونريش ، 295 ؛ لكلر ، 1 / 55 - 253 ؛ اشتاين اشنايدر ، ص 77 - 476 ؛ نويبورگر ، 2 / 51 - 47 ؛ گورلت ، تاريخ جرّاحى ، 1 / 544 - 527 ؛ هاينكه ، قسمتهاى مربوط به دندانپزشكى در آثار اوريباسيوس « 2 » ، لايپزيگ ( رسالهى دكترى ) ، 1922 م ؛ سارتن ، 1 / 73 - 372 ؛ شرودر ، در
Realenzy .
، ذيل ، ج 7 ، 1940 م ، 811 - 797 .
هامش
( 1 ) . كامل الصناعة ، به نقل از لكلر ، 1 / 384 . ( ترجمه از اصل عربى كامل الصناعة ، ج 1 / ص 3 ) .
( 2 ) .Zahn rztliches in den Werken des Oreibasios.