[ 368 ] 129 . مقالة في أسباب العدد [ 5156 ]
( نك : حنين ، ش 176 ؛ ابن ابى اصيبعه ، 1 / 102 ) . دربارهى علل بازگشت بيمارى ، نك : مايرهوف ، همان ، ص 541 ، ش 52 .
[ 369 ] 130 . كتاب في اختصار كتاب مارينوس في التشريح [ 5157 ]
، كه جالينوس آن را در فهرست خود ذكر كرده ، نك : كوهن ، 19 / 30 - 25 ؛ ايلبرگ ، در :
Rhein . Mus .
، 47 / 1892 م / 504 - 503 ؛ همچنين نك :
پوشمان / نويبورگر / پاگل ، 1 / 315 ؛ دايشگربر ، در :
Realenzy .
، 14 ، 2 ، 1930 م ، 1796 ) . اختصار كتاب مارينوس دربارهى تشريح ، كه جالينوس از كتاب مارينوس مشتمل بر 20 رساله فراهم آورده است .
حنين دربارهى اين كتاب كه مفقود شده است مىگويد : « خود وى گفته است كه اين كتاب را در 4 مقاله تدوين كرده است ، ما تاكنون آن را نديدهايم و نيز نشنيدهام كه كسى آن را ديده يا از جاى آن خبرى داشته باشد . جالينوس در كتاب فهرست خود ، شمار مقالات مارينوس كه وى آنها را در اين كتاب تلخيص كرده ، و نيز مضمون آنها را نقل كرده است » ( ترجمههاى آثار جالينوس ، ش 22 ) .
يعقوبى هم اين كتاب را مىشناخته و آن را با عنوان كتاب التشريح ذكر مىكند ( نك : كلامروت ، در :
ZDMG
، 40 / 1886 م / 629 - 625 ) . براى تاريخ ترجمهى آثار جالينوس به عربى اين نكته فوق العاده اهميت دارد كه يعقوبى كاملا مستقل از حنين محتواى اين كتاب را از فهرست جالينوس برمىگيرد ، كه اين امر گوياى اصطلاحاتى است كهن و كاملا مستقل از حنين . كلامروت قبلا به اهميت ناقص بودن اين مجموعهى اصطلاحات اشاره كرده و ضمنا گفته است ، « در عصر يعقوبى هنوز اصطلاحات ثابتى براى تشريح وجود نداشته است . . . » ( همان ، 627 ، پانويس 1 ) . كلامروت ، از طرف ديگر ، به اين نتيجه رسيده است كه شرح يعقوبى اغلب با متن فهرست تفاوت دارد « 1 » .
هامش
( 1 ) . كلامروت فوايد ترجمهى عربى را برمىشمارد : « اينها را ذكر كرده است : ( 1 ) پوست ، مو ، ناخن ، گوشت ، چربى و گوشت صورت ( ! ) ؛ ( 2 ) پوستهايى كه بعضى از اندامها را مىپوشانند ( مانند غشاء خارجى قلب ، پوششهاى معده ( ! ) ، كليهها ، كبد ) ، پوست شكم و ماهيچههايى كه قفسهى سينه را از شكم جدا مىكنند ؛ ( 3 ) رگها ، شريانها و رگ زدن ( ! ) ؛ ( 4 ) رگها از كجا سرچشمه مىگيرند ، مجارى ادرار ( بين كليهها و مثانه تا آلت ) ، لولهى ادرار ( بين مثانه تا ناف جنين ) ، كيسهى صفرا ، ( اندام بويايى ، سوراخهاى بينى ! ) و مجراهايى كه از گوشها منشعب مىشوند ، غضروفهاى ريه ( و آنچه از آن و ريه خارج مىشود ) ، مجارى شير در سينهها و ( بقيهى ) چيزهايى كه در بدن جارى مىشوند و در رگها موجودند ، و اخلاط و مايعاتى كه در هر رگى هستند ؛ ( 5 ) درزها ( و مواضع اتصال ) و از اين قبيل در سر ، درزهاى صورت ، آروارهى زيرين ، سوراخها و مواضع اتصال آن ، دندانها ، استخوان روى نوك غضروف ريه ، و آنچه به دو سوى اين موضع به هم مىپيوندد ؛ ( 6 ) استخوان پهن شكم ( ! ) ، استخوان نشيمنگاه ، استخوان مچ دست و استخوان -