برنبورگ قرار گرفته و به كوشش او با اين عنوان منتشر شده است :
Eine arabische Version der Pseudogalenische n Schrift De theriaca ad Pisonem
، گوتينگن ( رسالهى دكترى ) ، 1969 م .
[ 302 ] « 1 » ثمار من كلام جالينوس [ 5090 ]
( مربوط به كتاب ش 67 يا 68 ) ، از ابو الفرج عبد اللّه بن طيب ( د : 435 ه / 1043 م ) ، در كتاب النكت و الأثمار وى به جا مانده است .
نسخه : نور عثمانيه 3610 ( گ 86 پ - 92 پ ) .
[ 303 ] 69 . كتاب في الحيلة لحفظ الصّحة [ 5091 ]
، نك : كوهن ، 6 / 452 - 1 ؛
CMG
، 5 ، 4 / 2 ؛ برلين ، 1923 م ، ص 198 - 1 ؛ ديلس ، 1 / 75 ؛ ونريش ، ص 245 ؛ اشتاين اشنايدر ، ش 15 ؛ شوبرينگ ، ص 42 ) . كتابى دربارهى تدابير لازم براى حفظ سلامتى . تدبير الأصحّاء نيز ناميده مىشود .
حنين دربارهى محتوا و ترجمهى آن مىگويد : « وى اين كتاب را در 6 مقاله تدوين كرده و قصد او آن است كه به مردمان تندرست بياموزد چگونه تندرستى خود را حفظ كنند ، چه آنان كه در كمال تندرستى هستند و چه آنان كه تندرستى آنان در نهايت كمال نيست ، چه آنان كه شيوهى آزادگان دارند و چه آنان كه بر سيرت بردگانند . تئوفيل رهاوى اين كتاب را به سريانى بسيار بدى ترجمه كرده بود .
سپس من آن را براى بختيشوع بن جبريل ترجمه كردم . در هنگام ترجمه جز يك دستنويس در دست نداشتم ، بعدها دستنويس يونانى ديگرى يافتم و ترجمه را با آن مقابله كردم و آن را از روى دستنويس يونانى جديد تصحيح كردم . سپس ، حبيش آن را براى محمّد بن موسى به عربى و پس از وى اسحاق براى على بن يحيى ترجمه كردند » ( ترجمههاى آثار جالينوس ، ش 84 ) .
يعقوبى هم اين كتاب را مىشناخته ، ولى با عنوان كتاب حفظ الأصحّاء ( نك : كلامروت ، در :
ZDMG
، 40 / 1886 م / 622 ) و به احتمال قوى در ترجمهاى قديمتر .
نسخه : اياصوفيه 3583 ( 151 گ ، 574 ه ، نك : ريتر - والتسر ، 812 ) ؛ پاريس 2858 ( 158 گ ، ق 8 ه ) ؛ اسكوريال 802 ( قطعهاى از آن ، گ 97 - 77 ، ق 8 ه ) ؛ قاهره ، دار الكتب ، طب ( 2 ) 1727 ( گ 204 پ - 97 پ ، 609 ه ، قس : فهرس المخطوطات ، 3 ( 2 ) / 42 ) ؛ تبريز 3612 ( ح 200 گ ، ق 6 ه ) ؛ فلورانس ، لورنتسيانا 226 ( ؟ ) ، 235 ( ؟ ) ، 250 ( ؟ ) 263 ( ؟ ) .
با عنوان تدبير الأصحّاء مذكور در الحاوى ، 4 / 190 - 188 ؛ 5 / 36 ، 85 ؛ 6 / 2 ، 67 ، 132 ، 219 ؛ 10 / 266 ، 282 ، 323 ؛ 14 / 12 ، 219 ؛ 19 / 21 - 19 ، 143 ؛ با عنوان حفظ الصحة ( ولى اغلب با قيد احتياط ، چون منسوب به جالينوس است ) ، در همان ، 5 / 36 ؛ 6 / 51 ، 79 ، 115 ، 158 - 157 ، 266 - 264 ؛ 10 / 93 ، 138 ، 256 - 255 ؛ 11 / 215 - 213 ؛ 16 / 137 .
هامش
( 1 ) . از افزودههاى مندرج در انتهاى ج 7 .