حنين دربارهى محتوا و ترجمهى كتاب مىگويد : « وى اين كتاب را در سه مقاله تدوين كرده است و طى آنها همهى خوراكىها و نوشيدنىهايى را كه به عنوان غذا مورد استفاده قرار مىگيرند ، برمىشمارد و خواص هريك از آنها را شرح مىدهد . اين كتاب را ابتدا سرجس و پس از او ايوب ترجمه كردند . من نيز سالها پيش آن را از روى نسخهاى مغلوط براى سلمويه ترجمه كردم . بعدها ، هنگامى كه چند دستنويس از اين كتاب به دست آورده بودم ، خواستم نسخهاى نيز از آن ترجمه براى پسرم بردارم ؛ پس آنها را باهم مقابله و ترجمه را تصحيح كردم و مطالب عمدهى آن را به سريانى گرد آوردم و شمارى سخنان ديگر را كه بسيارى از پيشينيان دربارهى اين مبحث گفته بودند به آن افزودم و همهى آنها را در سه مقاله فراهم آوردم و براى اسحاق بن ابراهيم طاهرى به عربى ترجمه كردم . حبيش نيز كتاب الاغذية را بهطور كامل براى محمّد بن موسى به عربى درآورد » ( ترجمههاى آثار جالينوس ، ش 74 ) .
يعقوبى نيز اين كتاب را كه ذيل كتاب في الأطعمة از آن ياد كرده مىشناخته است ( نك : كلامروت ، در :
ZDMG
، 40 / 1886 م / 631 ) ، و به احتمال بسيار در ترجمهاى قديمتر .
نسخه : پاريس 2857 ( ناقص ، گ 61 - 31 ، ق 8 ه ، نك : واژدا ، 574 ) ؛ اسكوريال 802 ( ناقص ، گ 19 - 1 ، ق 8 ه ) ؛ كتابخانهى بريتانيا ، سريانى 1005 ( بخشى از آن ) ؛ قاهره ، دار الكتب ، طب 1727 ( گ 204 - 96 ، 609 ه ) ؛ بيروت 335 ( گ 52 - 45 ) ؛ يك رساله ( قسمت 4 ) دمشق ، ظاهريه ، طب 32 ( ولى ذيل عنوان : كتاب الاغذية ، گ 75 پ - 69 ر ، ق 8 ه ) ؛ كه حنين آن را در كتاب الاغذية ( بانكىپور 4 / 6 ) تلخيص كرده است .
نقلقولها در الحاوى ، 4 / 17 ؛ 5 / 45 ، 110 ، 178 ، 230 ؛ 6 / 52 ، 81 ، 235 ، 253 ؛ 7 / 63 ، 92 ، 190 ؛ 9 / 27 ؛ 10 / 99 ، 279 ؛ 17 / 89 ، 116 ؛ 19 / 48 ، 20 / 18 ، 28 ، 76 ، 97 ، 110 ، 145 ، 153 ، 169 ، 185 ، 186 ، 193 ، 203 ، 210 ، 217 ، 274 ، 286 ، 297 ، 307 ، 357 ، 362 ، 379 ، 388 ، 410 ، 422 ، 428 ، 433 ، 443 ، 515 ، 528 ، 533 ، 563 ، 568 ، به احتمال بسيار باز ذيل كتاب الاطعمة ، همان ، 20 / 237 ، 247 ، 454 .
ترجمه : ترجمهى عربى از اكورسيوس پيستويايى « 1 » ( ؟ ) كه با ترجمهى يونانى - لاتينى / دو موربكا « 2 » تفاوت دارد ، نك : اشتاين اشنايدر ، همانجا ؛ همو ، ترجمههاى اروپايى ، ش 151
g
؛ قس : ديلس ، 1 / 76 .
احتمال دارد كتاب الكرمة اثر حنين مربوط به آن باشد : آغاز : « قول حنين بن اسحاق فيما ذكره جالينوس في الجزء الرابع من المقالة الثانية من كتابه في قوى الأدوية و الأغذية . . . على طريق المسألة و الجواب » ( نك : پس از اين ، ص 338 ) .
ثابت بن قرّه يك اختصار در سه رساله تأليف كرده است ، نك : ابن ابى اصيبعه ، 1 / 219 .
هامش
( 1 ) .Accursius aus Pistoja ..
( 2 ) .Guil . de Moerbeka ..