درآوردم ، و آن شيوه بر اين پايه قرار دارد كه زبان ترجمه بايد رساترين و پربارترين زبان بوده و به اصل يونانى تا حد امكان نزديك باشد ، بدون آنكه حق زبان سريانى در اين ميان ضايع گردد . سپس بختيشوع از من خواست كه ترجمه را دگرگون سازم و زبان آن را نسبت به ترجمهى نخستين ، سادهتر و لطيفتر و رساتر كنم . من نيز چنين كردم . اصطفن نيز اين كتاب را به عربى درآورد ، اما من آن را نديدهام » ( ترجمههاى آثار جالينوس ، ش 56 ) .
يعقوبى اين كتاب را با عنوان مقالة في الامتلاء ذكر مىكند ( نك : كلامروت ، در :
ZDMG
، 40 / 1886 م / 632 ) . رازى آن را در الحاوى ذكر مىكند : 7 / 62 ، 113 ؛ 16 / 217 ؛ 19 / 164 .
[ 270 ] 47 . كتاب في الأورام يا أصناف الغلظ الخارج عن الطبيعة [ 5058 ]
، نك : كوهن ، 7 / 732 - 705 ؛ ديلس ، 1 / 83 ؛ ايلبرگ ، در :
Rhein . Mus .
، 51 / 1896 م / 175 ، 195 ؛ جالينوس دربارهى غدههاى بيمارگونه « 1 » ( بين 169 و 180 م ) با ترجمه و مقدمهى ريشتر ، لايپزيگ ، 1913 م ، همچنين نك : اشتاين اشنايدر ، ش 39 ؛ شوبرينگ ، ص 44 ) .
حنين دربارهى محتوا و ترجمهى آن چنين مىگويد : « اين كتاب نيز از يك مقاله تشكيل مىشود و جالينوس آن را اصناف الغلظ الخارج عن الطبيعة ناميده و طى آن همهى انواع ورمها و نشانههاى آنها را بيان كرده است . من خلاصهاى از اين كتاب را به شكل جدول ، همراه 10 مقالهى ديگر ، كه آنها را نيز خلاصه كرده بودم ، فراهم آوردم . گمان مىكنم ايوب آن را ترجمه كرده بود . ابراهيم بن صلت نيز آن را براى ابو الحسن احمد بن موسى به عربى درآورد . [ اين كتاب بعدها به ترجمه و خط حبيش به دست آمد ] » ( ترجمههاى آثار جالينوس ، ش 57 ) .
يعقوبى هم اين رساله را مىشناخته ، ولى با عنوان مقالة في الغلظ الخارج من الطبيعة ، يعنى با عنوان متفاوت ( نك : كلامروت ، در :
ZDMG
، 40 / 1886 م / 632 ) .
نسخه : قاهره ، الازهر ، طب 79 ( گ 66 ر - 58 ر ، ق 11 ه ، نك : فهرست ، 6 / 133 ) .
مذكور در الحاوى ، 7 / 186 ؛ 12 / 5 - 4 ، 15 - 14 ، 43 - 42 ، 61 - 60 ، 245 .
رازى از كتابى بىنام مؤلف ذكر مىكند با عنوان جوامع الغلظ الخارج عن الطبيعة ( نك : الحاوى ، 12 / 4 ، 105 - 103 ) . آيا اين اثر همان كتاب حنين است با عنوان جمل مقالات جالينوس في أصناف الغلظ ( نك : ابن ابى اصيبعه ، 1 / 198 ) ، كه به دست ما رسيده ؟ نك : پس از اين ، ص 339 .
[ 271 ] 48 . كتاب في الأسباب المتّصلة بالمرض [ 5059 ]
(
De causis contentivis -
، نك : ديلس ، 1 / 139 ؛ چاپ از كالب فلايش ، ماربورگ ، 1904 م ؛ شوبرينگ ، ص 54 ) ، دربارهى علل امراض .
هامش
( 1 ) .Galenos ber die krankhaften Geschwlste ( zwischen 169 und 180 n . Chr . ) bersetzt und eingeleitet von P . Richter .