بهتر از ترجمهى سريانى بود » ( ترجمههاى آثار جالينوس ، ش 37 ) .
رازى از اين كتاب در الحاوى ، 9 / 66 نام مىبرد .
[ 246 ] 30 . كتاب في الصوت [ 5034 ]
( ، نك : كوهن ، 1 ، مقدمه ، صد و پنجاه ، ش 85 ؛ ديلس ، 1 / 147 ؛ پوشمان / نويبورگر / پاگل ، 1 / 384 ، ش 39 ؛ ونريش ، ص 253 ؛ اشتاين اشنايدر ، ش 26 ؛ شوبرينگ ، ص 62 ) ، دربارهى صدا .
حنين دربارهى كتاب و ترجمهى آن مىگويد : « وى اين كتاب را ، قبل از كتابى كه پيش از اين ذكر كردم ، در 4 مقاله تدوين كرده است و قصد وى در اين كتاب آن است كه نشان دهد آوا چگونه به وجود مىآيد و خود آن و مادهاش چيستند ، با چه ابزارى به وجود مىآيد و كدام اندامها به ايجاد آن كمك مىكنند و چگونه است كه آواها با يكديگر تفاوت دارند . من اين كتاب را به سريانى ترجمه نكردم و پيش از من نيز كسى چنين نكرد ، اما تقريبا 20 سال پيش از اين آن را براى محمّد بن عبد الملك وزير به عربى درآوردم و با توجه به هوشمندى آن مرد ، در اين كار دقت بسيار كردم ؛ محمّد آن را خوانده و بسيارى از عبارات آن را ، به شكلى كه خود وى بهتر مىشمرد ، تغيير داده بود . سپس محمّد بن موسى هر دو دستنويس را مطالعه كرد و دستنويس نخستين را برگزيد و از روى آن كتابت كرد . خواستم اين نكته را روشن كنم تا علت اختلاف ميان دو دستنويس را - اگر هر دو در دست باشند - بدانى يوحنا بن ماسويه از حبيش خواسته بود اين كتاب را از عربى به سريانى درآورد و او نيز چنين كرد » ( ترجمههاى آثار جالينوس ، ش 38 ) .
متن اصلى يونانى و ترجمهى عربى از بين رفته است .
به احتمال زياد رازى از اين كتاب در الحاوى نقل كرده است : 3 / 161 - 160 ، 175 - 173 ، 177 - 176 ، 178 - 177 ، 207 ؛ 7 / 89 .
« اثر لاتينى با عنوان
De voce et anhelitu
را فن توپلى ( ص 13 و بعد ) برگردانى مىداند كه در ق 12 يا 13 م از ترجمهى عربى متن اصلى فراهم آمده است » ( پوشمان / نويبورگر / پاگل ، 1 / 384 ، همچنين ، نك : كوهن ، 1 / مقدمه ، صد و پنجاه ، ش 85 ؛ اشتاين اشنايدر ، ترجمههاى اروپايى ، ش
r
151 ) .
باوم گارتن ، جالينوس « دربارهى صدا » ، شواهد كتاب مفقود جالينوس مجعول
De voce et anhelitu
، تفسير « 1 » ، رسالهى دكترى ، گوتينگن ، 1963 م .
[ 247 ] 31 . كتاب حركة العضل [ 5035 ]
، نك : كوهن ، 4 / 464 - 367 ؛ ديلس ، 1 / 69 ؛ پوشمان / نويبورگر / پاگل ، 1 / 384 ، ش 48 ؛ ونريش ، 253 ؛ اشتاين اشنايدر ، ش 27 ؛ شوبرينگ ، ص 38 ) .
هامش
( 1 ) .Galen , , ber die Stimme'' , Testimonien der verlorenen Schrift Ps . G . De voce et anhelitu , Kommentar .