به گمان مايرهوف ششمين مقالهى كتاب چشمپزشكى حنين با عنوان كتاب العشر مقالات في العين ( نك : پس از اين ، ص 334 ) تكرار اثر دورهى جوانى جالينوس است ( نك : « اوايل چشمپزشكى نزد عربها » « 1 » ، در :
V COngr . Int . Hist . Med .
، آمستردام ، 1927 م ، ص 124 ) .
يعقوبى اين اثر را با عنوان علامات العين مىشناخت ( نك : كلامروت ، در :
ZDMG
، 40 / 1886 م / 623 ) ، كه كلمهى اول را به صورت « علّات » مىخواند و آن هم به احتمال زياد در ترجمهاى قديمتر كه حنين از آن خبر نداشته است . ابن هيثم كتابى را مىشناخته كه عقيدهى جالينوس را دربارهى امراض العين در بر داشته است ( نك : ابن ابى اصيبعه ، 2 / 96 ) .
[ 244 ] جوامع جالينوس في الأمراض الحادثة في العين [ 5032 ]
ويرايشى است بدون نام مؤلف كه به دست ما رسيده و شايد حاوى قسمت بزرگى از اين اثر باشد .
نسخه : قاهره ، تيمور ، طب 100 ( ص 24 - 1 ، 592 ه ) ؛ چستربيتى 3425 ( گ 156 - 141 ، 834 ه ) ؛ تهران ، دانشگاه 4914 ( گ 441 ر - 440 ر ، ق 11 ه ) .
دربارهى اهميت اين اثر كه اصل آن از دست رفته است ، همچنين نك : هيرشبرگ ، « كتابهاى تخصصى و مقالات يونانى دربارهى چشمپزشكى » « 2 » ، در :
Archiv f . Augenheilkunde
، 85 / 1919 م / 152 و بعد .
[ 245 ] 29 . كتاب علل التنفّس [ 5033 ]
( ، نك : كوهن ، 4 / 69 - 465 ؛ ديلس ، 1 / 70 ؛ پوشمان / نويبورگر / پاگل ، 1 / 384 ، ش 38 ؛ ونريش ، 253 ، كه از اين عنوان كتاب روح
( De anima )
را مىفهمد ؛ اشتاين اشنايدر ، ش 25 ؛ شوبرينگ ، ص 38 . اصل متن يونانى مفقود شده است ؛ آن قسمت از متن لاتينى را كه به جا مانده كوهن چاپ كرده است ) . دربارهى بيمارىهاى تنفس است .
حنين دربارهى محتوا و ترجمهى آن مىگويد : « وى اين كتاب را در دو مقاله ، در سفر نخستين خود به رم براى فويثس تأليف كرد و قصد وى آن بود كه نشان دهد عمل تنفس در كداميك از اندامها به شكل خودبهخود و در كدام يك به جبر صورت مىگيرد . ايوب ترجمهى نامفهومى از اين كتاب فراهم كرده بود . همچنين اصطفن آن را براى محمّد بن موسى به عربى درآورده بود . محمّد پيش از آنكه ترجمهى كتاب قبلى را از من بخواهد ، خواهش كرد اين كتاب را مقابله و افتادگىهاى آن را بر طرف كنم و اصطفن را نيز مأمور ساخت كه آن را با من مقابله كند . من ترجمهى سريانى را به شكل قابل فهم و درست و تهى از اشكالى تصحيح كردم ، زيرا مىخواستم نسخهاى نيز براى پسرم بردارم .
ترجمهى عربى را نيز به همان گونه تصحيح كردم ، با اين تفاوت كه ترجمهى عربى از آغاز بسيار
هامش
( 1 ) ." Die Anf nge der arabischen Ophthalmologie ".
( 2 ) ." Die griechischen Sonderschriften und Abhandlungen ber Augenheilkunde " ..