مىكرد تا آنكه كار بر او گران آمد و دريافت كه ترجمهى مجدد آسانتر و سودمندتر و منظمتر است .
آنگاه از من خواست آن مقالات را ترجمه كنم . من نيز آنها را تا پايان ترجمه كردم . اين در روزگار جنگهاى مأمون بود و ما در رقّه بوديم . سلمويه ترجمهى مرا به زكريا بن عبد اللّه معروف به طيفورى كه مىخواست به مدينة السلام ( بغداد ) برود داد تا در آنجا آن را براى او استنساخ كنند ، اما در كشتى حامل او آتشسوزى رخ داد و كتاب نيز سوخت و نسخهاى براى من باقى نماند . چند سال بعد من آن كتاب را بار ديگر براى بختيشوع بن جبريل ترجمه كردم . از 8 مقالهى آخر اين كتاب چند دستنويس يونانى در اختيار داشتم ، آنها را با يكديگر مقابله كردم و يك دستنويس درست از آنها فراهم كردم و با نهايت دقت و بلاغتى كه ممكن بود ترجمه كردم . اما از 6 مقالهى نخستين جز يك نسخه در دست نداشتم و آن نيز پر از اشتباه بود ، در نتيجه نتوانستم از آن مقالات ترجمهى شايستهاى به دست دهم .
بعدا به دستنويس ديگرى دست يافتم و تا آنجا كه ممكن بود ترجمه را تصحيح كردم . ميل دارم هر گاه دستنويس سومى به دست آورم مقابلهاى با آن نيز انجام دهم ، اما دستنويسهاى يونانى اين كتاب كميابند زيرا اين نوشته در مدارس اسكندريه تدريس نمىشد . حبيش بن حسن اين كتاب را از روى دستنويس سريانى كه من ترجمه كرده بودم ، براى محمّد بن موسى ( به عربى ) ترجمه كرد و پس از ترجمه از من خواست 8 مقالهى آخر آن را بررسى كنم و افتادگىهاى آن را ترميم نمايم . خواستهى او را اجابت كردم و حاصلى نيك به دست آمد » ( ترجمههاى آثار جالينوس ، ش 20 ) .
يعقوبى نيز اين كتاب را مىشناسد ( نك : كلامروت ، در :
ZDMG
، 40 / 1886 م / 621 ) و چون موارد ديگر لابد ترجمهى قديمترى از اين كتاب در اختيار داشته است . در اين مورد جالب توجه است كه كلامروت ترجمهى سومين رسالهى اين كتاب را كه مىشناخته ( در مجموعهى كتابخانهى بريتانيا ) ناقص مىشمارد . براى روشن كردن اين مسأله بايد به تحقيق در دستنويسهاى موجود پرداخت و آنها را باهم مقايسه كرد .
نسخه : نور عثمانيه 3504 ( رسالهى 14 - 10 ، 175 گ ، ق 6 ه ، نك : ريتر - والتسر ، ص 814 ) ؛ كتابخانهى بريتانيا
Add . 3032
( سومين رساله ، 64 گ ، ق 7 يا 8 ه ، نك : فهرست ، ص 216 ، ش 442 ) ؛ گوتا 1902 ( 4 - 1 ، 156 گ ) ، 1903 ( 4 - 1 ، 62 گ ) ؛ ( 1 ) 1904 ( 4 - 1 ، گ 97 - 1 ، 1163 ه ) ؛ پاريس 2855 ( 5 - 1 ، 142 گ ، ق 8 ه ) ؛ فلورانس ، لورنتسيانا 274 / 250 ( 300 گ ، ق 7 ه ، چند برگ از آخر آن افتاده است ) .
نقلقولهاى آن در الحاوى ، 1 / 148 ، 170 ، 192 ، 216 ، 266 ؛ 2 / 54 - 51 ، 163 ، 165 ، 168 ؛ 3 / 5 - 3 ، 54 ، 61 ، 184 - 183 ، 198 ، 237 ؛ 4 / 82 - 81 ؛ 5 / 2 ، 5 ، 21 - 20 ، 42 - 41 ، 143 - 137 ، 179 ، 193 ؛ 6 / 1 ، 2 ، 3 ، 4 ، 5 ، 79 ، 126 ، 127 ، 142 ، 180 ، 215 ، 264 - 257 ؛ 7 / 176 ؛ 249 ؛ 8 / 3 - 1 ، 11 ، 69 ، 80 ، 104 - 101 ، 167 - 166 ، 168 ، 188 - 187 ؛ 9 / 2 - 1 ، 76 ؛ 10 / 2 ، 198 - 197 ، 222 ، 252 ؛ 11 / 1 ، 185 ، 212 ، 280 ، 298 - 297 ، 317 ؛ 12 / 4 - 3 ، 12 - 11 ، 43 - 39 ، 48 - 47 ، 120 - 119 ، 174 - 173 ، 188 - 182 ، 203 - 200 ، 207 - 206 ، 213 - 208 ؛ 13 / 21 ، 76 - 66 ، 83 - 82 ، 131 - 128 ، 136 - 133 ، 236 ؛ 14 / 6 - 1 ، 11 - 8 ، 46 - 45 ، 65 - 62 ، 149 - 147 ، 162 ،