را دو بار ترجمه كرد ، يك بار براى ثيادورس ، اسقف كرخ و بار ديگر براى مردى به نام اليسع .
بختيشوع بن جبريل از من خواست به بررسى اين ترجمه بپردازم و نواقص آن را اصلاح كنم . پس از آنكه به آگاهى او رساندم كه ترجمهى آن بهتر و آسانتر خواهد بود ، به ويرايش پرداختم . اما نسخهبردار نتوانست جاهايى را كه من در آن كتاب اصلاح كرده بودم به درستى دريابد و هريك از آن مواضع را به اندازهى توانايى خويش استنساخ كرد . در نتيجه اين كتاب به شكل كامل تصحيح نشد و همان گونه ناقص باقى ماند . من همواره مىخواستم آن را دوباره ترجمه كنم ، اما كارهاى ديگر مرا از آن باز مىداشت ، تا آنكه اسرائيل بن زكريا ، معروف به طيفورى از من خواست بار ديگر آن را ترجمه كنم . من نيز به اين كار پرداختم و حبيش نيز آن را براى احمد بن موسى به عربى درآورد » ( ترجمههاى آثار جالينوس ، ش 15 ) .
يعقوبى اين اثر را هم با عنوان الأمراض الباطنة ( نك : كلامروت ، در :
ZDMG
، 40 / 1886 م / 619 ) و به احتمال قوى با ترجمهاى قديمتر مىشناخته است . ترجمهى حبيش به دست ما رسيده است .
نسخه : اياصوفيه 3589 ( 134 گ ، ق 6 ه ، نك : ريتر - والتسر ، ص 813 ) ؛ استانبول ، كتابخانهى دانشگاه
A . 3869
( 234 گ ، 1127 ه ) ؛ اسكوريال 799 ( با عنوان كتاب الأعضاء الآلمة و هو المسمّى بالأعضاء الباطنة ، ص 191 - 81 ، 586 ه ) ؛ گوتا 1901 ( 130 گ ، 1126 ه ) ؛ مونيخ 803 ( 112 گ ، ناقص ) ؛ لندن ، ولكام
Or . 140
( 176 گ ، ق 7 ه ، نك : فهرست ، ص 73 ) ؛ فلورانس ، لورنتسيانا 235 ( ؟ ) ؛ تيمور ، طب 311 ؛ طلعت ، طب 540 ( نك : مجلة معهد المخطوطات العربية ، 5 / 286 ) ؛ تهران ، مجلس 3974 ( گ 132 - 16 ، ق 11 ه ) ؛ همچنين « 1 » تهران ، مجلس ( 1 ) 3999 ( ق 12 ه ، به اضافهى جوامع الإسكندرانيين ، نك : فهرست ، 10 ( 4 ) / 19 - 2218 ) .
اين اثر با عنوان الأعضاء الآلمة مأخذى است كه از همه بيشتر مورد استفادهى رازى بوده است :
الحاوى ، 1 / 9 - 8 ، 10 ، 11 ، 12 ، 86 ، 103 ، 111 ، 119 - 117 ، 164 ، 180 ، 181 ، 194 - 193 ، 220 ، 223 ، 224 ، 267 ؛ 2 / 166 ، 170 - 169 ، 195 ، 208 ، 233 ؛ 3 / 82 ، 151 ، 157 ، 170 ، 182 ، 202 ، 215 ، 226 ، 276 ، 299 - 291 ؛ 4 / 1 ، 25 ، 52 ، 61 ، 65 ، 72 - 70 ، 115 ، 125 ، 128 ، 129 ، 131 ، 170 ، 175 - 174 ، 185 - 184 ، 193 - 192 ، 218 - 217 ؛ 5 / 25 - 21 ، 72 ، 75 ، 121 ، 136 ، 146 ؛ 6 / 46 - 45 ؛ 7 / 20 - 19 ، 33 - 30 ، 39 ، 42 ، 51 - 46 ، 82 ، 107 ، 133 - 126 ، 145 - 142 ، 162 - 161 ، 166 - 165 ، 178 - 177 ، 245 ، 259 ، 310 ، 315 ؛ 8 / 6 - 3 ، 47 - 43 ، 83 - 82 ، 89 - 87 ، 136 ، 137 ، 143 - 141 ، 175 - 172 ، 191 ، 193 ؛ 9 / 42 ، 48 ، 70 ، 72 ، 75 ، 121 ،
هامش
- بيمارىها پى برد ، بيان كرده و در مقالهى دوم ، خطاى ارخيجانس را در راههايى كه در پى همين مقصود پيموده است ، آشكار كرده و سپس در دنبالهى مقاله دوم و چهار مقالهى ديگر به ذكر اندامهاى درونى و بيمارىهاى هريك از آنها پرداخته است . در اين كار از مغز آغاز كرده و به ترتيب ، دلايلى را كه به كمك آنها مىتوان به بيمارى هريك از اندامها پى برد ، تا پايان وصف كرده است » ( ترجمههاى آثار جالينوس ، ش 15 ) .
( 1 ) . از افزودههاى مندرج در انتهاى ج 5 .