حنين پس از وصف كتاب « 1 » دربارهى ترجمهى آن چنين مىگويد : « سرجس ترجمهى بدى از اين كتاب فراهم آورده بود . بعدا من درحالىكه نوجوانى 17 ساله يا در اين حدود بودم ، آن را براى جبريل بن بختيشوع به سريانى ترجمه كردم . پيش از آن تنها يك كتاب كه ديرتر از آن ياد خواهم كرد ، ترجمه كرده بودم . اين كتاب را از يك دستنويس يونانى ، كه افتادگى داشت ، ترجمه كردم . ديرتر هنگامى كه تبحر بيشترى يافتم ، به بررسى دقيق آن پرداختم و افتادگىهاى ديگرى نيز در آن يافتم و به اصلاح آنها پرداختم . خواستم تو را از اين موضوع آگاه سازم كه اگر دستنويسهاى گوناگونى از اين كتاب به ترجمهى من به دستت افتاد ، علت تفاوتها را بدانى . يك مقاله از اين كتاب را نيز براى اسحاق بن سليمان به عربى ترجمه كردم » ( ترجمههاى آثار جالينوس ، ش 13 ) .
يعقوبى اين كتاب را با عنوان كتاب القوى الطبيعية في الأفعال النفسانية مىشناسد ( نك : كلامروت ، در :
ZDMG
، 40 / 1886 م / 618 - 617 ) ، به احتمال بسيار در ترجمهاى قديمتر ، كه جابر هم توانسته بود از آن استفاده كند ( قس : كراوس ، 2 / 327 ) .
نسخه : اياصوفيه 3593 ( گ 89 پ - 52 پ ، ق 6 ه ، نك : ريتر - والتسر ، ص 810 ) ؛ سراى ، احمد سوم 2110 ( گ 72 - 1 ، ق 6 ه ، قس : فهرس المخطوطات ، 3 ( 2 ) / 149 ) ؛ ليدن
Or . 433
( 90 گ ، 572 ه ، نك :
CCO
، ش 1297 ؛ فورهووه ، ص 280 ) ؛ اسكوريال 846 ( 83 گ ، ق 7 ه ) ، 847 ( 81 گ ) ، ( 3 ) 848 ( گ 107 - 54 ، ق 8 ه ) ؛ فلورانس ، لورنتسيانا 235 ( ؟ ) ؛ تهران ، دانشكدهى پزشكى ( 3 ) 291 ( گ 165 - 106 ، 604 ه ، نك : فهرست ، 438 ) .
رازى از اين اثر در الحاوى ( 5 / 42 ؛ 73 ، 147 ؛ 6 / 80 ، 186 ؛ 7 / 162 ، 187 ، 208 - 207 ، 247 - 245 ؛ 10 / 50 ) نام مىبرد .
[ 206 ] تلخيص از ابو الوليد ابن رشد [ 4994 ]
نسخه : اسكوريال ( 3 ) 881 ( گ 130 - 69 ) ، 884 ( گ 42 - 7 ، 580 ه ) .
[ 207 ] 14 . كتاب العلل و الأعراض [ 4995 ]
رسالههاى زير را در بر مىگيرد : أصناف الأمراض ، أسباب الأمراض ، أصناف الأعراض ، أسباب الأعراض ( ) ، نك : كوهن ، 6 /
هامش
( 1 ) . « اين كتاب را نيز در سه مقاله تأليف كرده است و هدف او اين است كه نشان دهد كار بدن به وسيلهى سه نيروى طبيعى سامان مىيابد ، يعنى نيروى توليد مثل ، نيروى رشد و نيروى تغذيه ، و اينكه نيروى توليد مثل از دو نيرو تشكيل مىشود كه يكى از آنها نطفه را دگرگون مىسازد و خاصيت باردار ساختن را در آن ايجاد مىكند و ديگرى اندامهاى متشابه الاجزاء را از آن به وجود مىآورد و ديگرى اندامهاى متشابه الاجزاء را به شكل و وضع و اندازه و شمارهاى كه در هريك از اندامهاى مركب مورد نياز است تشكيل مىدهد ، و نيز اينكه 4 نيرو در خدمت نيروى تغذيه است ، يعنى نيروهاى جاذبه و ماسكه و دگرگونكننده ( مغيّره ) و دافعه » ( ترجمههاى آثار جالينوس ، ش 13 ) .