شرحها :
[ 184 ] الف . از ابو الفرج عبد اللّه بن طيّب ( د : 435 ه / 1043 م ) [ 4972 ]
نسخه : مغنيسا 1772 ( گ 332 ر - 190 ر ، ق 6 ه ، نك : ديتريش ،
Medicinalia
، ص 27 - 26 ) .
[ 185 ] ب . از على بن رضوان ( د : 453 ه / 1061 م ) [ 4973 ]
نسخه : كوتاهيه ، وحيد پاشا 2766 ( 88 گ ، ق 6 يا 7 ه ، نك : ديتريش ،
Medicinalia
، ص 72 ) ؛ اسكوريال 883 ( 138 گ ) .
همچنين « 1 » شرحى بر اين كتاب از ابو الطيّب زكرياء بن نصر به دست آمده است ( نك : پس از اين ، ص 255 ) .
[ 186 ] فوائد [ 4974 ]
منتخبى از آن به قلم ابو جعفر بن حسداى . نسخه : اسكوريال 803 ( گ 69 - 1 ) .
[ 187 ] 7 . كتاب في العظام يا كتاب في العظام للمتعلمين يا تشريح العظام [ 4975 ]
( ، كوهن ، 2 / 78 - 732 ؛ ديلس ، 1 / 67 ؛ پوشمان / نويبورگر / پاگل ، 1 / 384 ، ش 45 ؛ اشتاين اشنايدر ، ش 5 ) .
پس از مرورى بر مطالب كتاب « 2 » حنين دربارهى ترجمه چنين مىگويد : « سرجس ترجمهى بدى از اين كتاب كرده بود . سپس ، چند سال پيش من آن را براى يوحنا بن ماسويه ترجمه كردم و در ترجمه كوشيدم همهى مطالب آن را با شرح و توضيح مفصل بياورم . زيرا يوحنا سخن روشن را مىپسندد و همواره بر آن اصرار دارد . پيشتر نيز آن را براى ابو جعفر محمّد بن موسى بن عربى درآورده بودم » ( ترجمههاى آثار جالينوس ، ش 7 ) .
هامش
( 1 ) . از افزودههاى مندرج در انتهاى ج 5 .
( 2 ) . « كتاب او دربارهى استخوانها ، شامل يك مقاله است و جالينوس عنوان آن را في العظام للمتعلّمين و نه في العظام إلى المتعلّمين نهاده است . زيرا در نظر او ميان الى المتعلّمين ( - به دانشجويان ) و للمتعلّمين ( - براى دانشجويان ) تفاوتى هست . يعنى هرگاه عنوان آن را " به دانشآموزان " مىنهاد ، معنايش اين بود كه در آموزش آنچه مىخواهد تعليم دهد ، ميزان درك دانشجويان را در نظر دارد ، و در وراى اين آموزش ، تعليمات ديگرى نيز براى دانشآموختگان در كتاب وجود دارد . درحالىكه عنوان " براى دانشجويان " دلالت بر آن دارد كه اين كتاب همهى دانش مربوط به آن رشته را در بر مىگيرد ، ولى براى آموزش دانشجويان در نظر گرفته شده است . جالينوس بر آنست كه دانشجوى پزشكى بايد آموزش دانش تشريح را بر همهى فنون پزشكى مقدم دارد ، زيرا در نظر او ، بدون آشنايى با تشريح ، نمىتوان چيزى از پزشكى قياسى آموخت . هدف جالينوس در اين كتاب آن است كه وضع هريك از استخوانها را به تنهايى و نيز در اتصال با استخوانهاى ديگر شرح دهد . وى اين كتاب را همزمان با ديگر كتابهايى كه " براى دانشجويان " نوشت ، تأليف كرد » ( ترجمههاى آثار جالينوس ، ش 7 ) .