اين كتاب را يعقوبى هم با عنوان كتاب في نبض العروق ( نك : كلامروت ، در :
ZDMG
، 40 / 1886 م / 616 ) كه به احتمال بسيار به ترجمهاى قديمتر راجع مىشود ، مىشناخت . نظر كلامروت را در اين باره كه اهداى كتاب « به توسراس و ساير شاگردان » از اختراعات عربهاست ، قبلا اشتاين اشنايدر رد كرده است ) .
نسخه : اياصوفيه 3701 ( گ 100 ر - 79 ر ، ق 6 ه ، نك : ريتر - والتسر ، ص 813 ) ؛ ولى الدين 2542 ( گ 79 ر - 64 ر ، ق 11 ه ، نك : همان ، ص 814 ) ؛ استانبول ، كتابخانهى دانشگاه
A . 4712 ( 3 )
( گ 75 ر - 60 ر ، 611 ه ) ؛ پاريس 2860 ( گ 60 - 48 ، 676 ه ، نك : واژدا ، 517 ) ؛ گارت ( 1 ) 1075 ( 572 ه ) ؛ تهران ، مجلس ( 3 ) 521 ( 95 ر - 76 پ ، 692 ه ، نك : فهرست ، 11 / 306 ؛ مجلة معهد المخطوطات العربية ، 3 / 32 ) ؛ تهران ، الهيات ، مجموعهى 12 د ( نك : فهرست ، ص 681 ) ؛ تهران ، مجلس 3974 ( گ 147 - 132 ، ق 11 ه ؛ قس : نجمآبادى ، مؤلفات . . . الرازى ، ص 128 ) ؛ فلورانس ، لورنتسيانا 235 ( ؟ ) ؛ همچنين « 1 » تهران ، الهيات ( 3 ) 21 د ( نك : فهرست ، 2 / 277 ) .
ترجمهى لاتينى : به كوشش ماركوس تولدانوس با عنوان
De tractatu pulsus ad Tuhyrum
، دربارهى دستنويسها نك : ديلس ، همان ، 87 - 86 .
شرحها :
[ 180 ] الف . از يحيى نحوى ( نك : پس از اين ، ص 227 ) [ 4968 ]
ترجمهى ابو عثمان بن يعقوب دمشقى . نسخه : آلوارت 6230 ( 93 گ ، 590 ه ) .
نقلقولها در الحاوى ، 7 / 199 ؛ 16 / 52 ؛ 17 / 50 - 44 ؛ 20 / 441 .
[ 181 ] ب . از ابو الفرج عبد اللّه بن طيّب ( د : 435 ه / 1043 م ) [ 4969 ]
نسخه : مغنيسا 1772 ( گ 189 پ - 137 پ ، ق 6 ه ، نك : ديتريش ،
Medicinalia
، ص 26 - 25 ) ؛ گارت 1095 ( 45 گ ، 1101 ه ) .
[ 182 ] ثمار از ابو الفرج بن طيّب [ 4970 ]
نسخه : تهران ، مجلس 3974 ( با متن اصلى كه در بالا بدان اشاره شد ) .
دربارهى ويرايش اسكندرانى با عنوان : جوامع الاسكندرانيين ، نك : پس از اين ، ص 210 .
ثابت بن قرّه از اين متن اصلى اختصارى تهيه كرد ، نك : ابن ابى اصيبعه ، 1 / 218 .
هامش
- را دربارهى نبض بيان كند . وى نخست برخى انواع نبض - و نه همهى آنها را ، بلكه تنها انواعى كه دانشجو قدرت درك آنها را دارد - برمىشمارد ، سپس علتهاى طبيعى ، غير طبيعى و خلاف طبيعت را كه موجب دگرگونى ضربان قلب مىشوند ، بيان مىكند . جالينوس اين كتاب را همزمان با كتاب الفرق تأليف كرد » ( ترجمههاى آثار جالينوس ، ش 5 ) .
( 1 ) . از افزودههاى مندرج در انتهاى ج 5 .