تحقيقات جديد دربارهى آثار جالينوس به زبان عربى « 1 » ، كه بسيار دور از آنند كه موضوع تأثير بر پزشكى عربى را به نحوى رضايتبخش روشن كنند ، همواره كار را از اين زاويه شروع مىكنند كه آشنايى پزشكان عرب با نوشتههاى جالينوس در ق 3 ه / 9 م آغاز شده است . در نتيجه امكان وجود تأثير در دو قرن اوليه را چندان مورد عنايت قرار نمىدهند . ترديدى نيست كه تصورات نادرست حاكم دربارهى زمان اولين ترجمههاى آثار يونانى ، سريانى ، فارسى و غيره به زبان عربى و نيز دربارهى سرچشمههاى پزشكى عربى در اين مورد سهمى به عهده داشته است . وظيفهى تحقيقات آينده اين خواهد بود كه با كمك نقلقولها و مصطلحات موجود در آثار پزشكى بهجا مانده به زبان عربى ، آشنايى قديمتر دانشمندان عرب را با آثار جالينوس نشان دهند . امروز از مواد و مراجع چيزى كم نداريم ، ولى بازانديشى در ارزشيابى و بهرهبردارى از اطلاعات ضرورت دارد . از بين موادى كه تا به حال شناخته شده است نشانههايى در مجموعه آثار جابر مىتوان يافت . اهميت اين آثار به علت نظريهى كراوس دربارهى هويت مؤلف و زمان پيدايش اين نوشتهها ، كه عموما آن را معتبر شمردهاند ، شناخته نشده است .
كراوس ( 2 / 330 - 326 ) اشارات موجود به چند اثر جالينوس را كه در مجموعهى جابر وجود دارد گردآورده است . وى به جاى اينكه اين ارجاعات را به عنوان دلايلى بسيار مهم بر آشنايى زود هنگام دانشمندان حوزهى فرهنگى اسلامى - عربى با چند نوشتهى جالينوس تلقى كند ، بيشتر به اين ديدگاه روى آورد كه در صورت قبول اصالت اين پديده ، بايد اين را نيز پذيرفت كه سير تحول دانشهاى طبيعى و اصطلاحات مربوط به آن در ميان عربها ، با آنچه تاكنون تصور مىشده است ، به كلى تفاوت دارد ( نك : كراوس ، 1 / چهل و هشت ) .
همان گونه كه كراوس ذكر كرده است ، جابر در كتاب الاخراج خود از كتابى بزرگ و كتابى كوچك دربارهى وصف و تعريف ضربان نبض سخن مىگويد كه به احتمال قريب به يقين و بر پايهى حدس كراوس ( 2 / 326 ) ( كتاب النبض الصغير و كتاب النبض الكبير ) را در نظر داشته است . در موضعى از كتاب التجميع خود جابر از كتابى به نام كتاب الميامر از جالينوس ياد مىكند ، يعنى عنوان كوتاه شدهى كتابى كه در زبان عربى كتاب في تركيب الادوية ناميده مىشود . در كتاب الحاصل وى از كتاب الأدوية المفردة ياد مىكند . در كتاب السبعين نشان مىدهد كه وى كتاب العناصر را خوب مىشناسد . در كتاب السبعين ، كتاب الحاصل و كتاب البحث وى از كتاب منافع الاعضاء نام مىبرد و به شدت در اين كتاب اخير بر جالينوس مىتازد . در كتاب البحث وى از كتاب القوى الطبيعية ياد مىكند . از آن گذشته ، كتابهاى فلسفى زير را از جالينوس نام مىبرد : كتاب البرهان
هامش
( 1 ) .Galenus Arabus ..