شهرت وى و دستاوردهايش در مبحث داروسازى ، كه ضمن آن براى تعويذهاى معجزهآسا نيز ارزش بسيارى قائل شده بود ( نك : ولمان ، در :
Realenzy .
، 2 ، 1 ، 486 ) ظاهرا موجب گرديده يكى از مؤلفان دوران پيش از اسلام به اين فكر بيفتد كه آرخيگنس را كيمياگر بداند . ظاهرا چنين نوشتهاى در ق 2 ه / 8 م به دست عربها افتاده ، زيرا جابر بن حيان خود را ناگزير ديده كه بر آن رديّهاى بنويسد ( نك : سزگين ، ج 4 / ذيل مدخل جابر بن حيّان ) « 1 » .
منابع : ابن نديم ، 288 ، 292 ؛ ونريش ، 290 ؛ اشتاين اشنايدر ، ص 479 - 477 ؛ ولمان ، در :
Realenzy .
، 2 ( 1 ) ، 1895 م ، 486 - 484 ؛ گورلت ، تاريخ جرّاحى ، 1 / 414 - 411 ؛ سارتن ، 1 / 280 .
آثار :
[ 139 ] 1 . كتاب الأدواء المزمنة [ 4927 ]
نقلقولهايى از آن در الحاوى ، 1 / 40 ، 115 ؛ 6 / 156 ، 199 ، 225 آمده است .
شايد نقلقولهاى زير در الحاوى هم مربوط به همين كتاب باشند : 1 / 54 ، 86 ، 264 ؛ 2 / 171 ، 246 - 245 ، 254 ؛ 5 / 174 ، 192 ، 247 - 246 ؛ 6 / 77 - 76 .
[ 140 ] 2 . كتاب الأسقام ( الأمراض ) المزمنة [ 4928 ]
دربارهى بيمارىهاى مزمن ، نك :
الحاوى ، 6 / 85 ؛ 7 / 217 ، 241 ، 310 ، 314 ؛ 8 / 183 ؛ 10 / 137 ، 273 - 272 .
[ 141 ] 3 . كتاب في القىء بالخربق [ 4929 ]
دربارهى درمان با خربق به عنوان دارويى تهوعآور ، نك : الحاوى ، 6 / 51 - 49 .
[ 142 ] 4 . أوجاع الكلى [ 4930 ]
دربارهى دردهاى كليه ، نك : الحاوى ، 10 / 49 - 48 ، 64 ، 174 - 173 .
احتمالا نقلقولهاى ديگر موجود در الحاوى باز به همين اثر مربوط است : 5 / 35 - 33 ؛ 116 - 114 ، 199 - 198 ، 227 - 226 ؛ 6 / 174 ( دربارهى درد معده ) ؛ 7 / 85 - 84 ، 123 - 121 ، 124 - 123 ، 180 - 179 ؛ 11 / 263 ؛ 13 / 195 ؛ 15 / 211 ، 224 .
[ 143 ] 5 . كتاب الكنّاش [ 4931 ]
كه « شامل توصيف بدن است » و يعقوبى ( 1 / 130 ) از آن ياد مىكند ، نك : كلامروت ، در :
ZDMG
، 40 / 1886 م / 614 ، شايد همان كتاب طبيعة الانسان باشد كه ابن نديم ( ص 292 ) آن را ذكر كرده است ؛ ابن ابى اصيبعه ، 1 / 34 .
هامش
( 1 ) . از نوشتههاى وى قطعاتى در آثار جالينوس ، آئتيوس ، اوريباسيوس و ديگران و احتمالا گزيدهاى از اثرش برجا مانده است .