ولى تعصب او به كارش مانع آنست كه چنين اعتقادى پيدا كند ، و خدا ميداند و شما نميدانيد . [ 1 ] و در روزگارهاى نزديك بعصر ما در ميان تازيان ساكن ديار مغرب شوق و تمايلى ( نهضتى ) پديد آمده بود كه مردم را به راه راست و حقيقت و انجام دادن سنت پيامبر دعوت ميكردند بى آنكه در اين گونه تبليغات دعوت فاطمى يا جز آن وجود داشته باشد چنان كه گاهى از اوقات يكى پس از ديگرى از آنان مردم را بپاداشتن سنت و تغيير دادن منكر دعوت ميكردند و عنايت خويش را بدين امور مبذول ميداشتند و پيروان آنان فزونى مييافت و بيش از همه چيز باصلاح جادهها از لحاظ جلوگيرى از دستبرد به مسافران توجه ميكردند زيرا بيشتر تبهكارى تازيان درين قسمت بود كه براهزنى ميپرداختند چنان كه در فصول پيشين ياد كرديم كه وضع طبيعى اقتصاد و معاش ايشان ايجاب ميكرد باينگونه كردارها دست يازند .
ازينرو آنچه دوستداران اصلاحات ميتوانستند مردم را از كارهاى منكر و ناپسند باز ميداشتند و بويژه در امن كردن جادهها و راهها از دستبرد راهزنان ميكوشيدند ولى چيزى كه هست آيينهاى دينى در ميان ايشان استوار نشده بود از اين رو كه توبه عرب و روى آوردن ايشان به دين تنها ايشان را بدين امر متوجه ساخت كه از غارتگرى و تاراج و راهزنى خوددارى [ 2 ] كنند و در بازگشت ايشان بدين و توجهشان بدان خرد ايشان فضيلت ديگرى را درك نميكرد و نميتوانستند به تمام مقاصد دين پى ببرند و بجز ترك غارتگرى حقيقت ديگرى را دريابند زيرا پيش از نزديكى بديانت گناهى كه مرتكب ميشدند همين عمل بود و از اين رو هنگامى كه بديانت روى آوردند از همان رفتار ناستوده توبه كردند اينست كه مىبينيم پيروان اين گروه مصلحان كه به گمان خود مردم را بسنت و حق دعوت ميكنند در ديگر فروع اقتدا و پيروى از دين عميق نيستند و تنها كيش آنان
هامش
[ 1 - ) ] وَ الله يَعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ 2 : 216 . سورهء البقرة . آيهء 3 . 2 .
[ 2 - ) ] ( اقتصار ) در چاپ ( ا ) غلط و صحيح ( اقصار ) است بر حسب « ينى » .