آن است و دولت عدالت و داد از اين مدت چهل سال خواهد بود ] [ 1 ] .
ابن ابى واطيل گويد : و حديثى كه از قول پيامبر آمده است كه :
مهديى بجز عيسى نيست بدين معنى است كه هيچ مهديى نيست كه هدايت او با ولايت وى برابر باشد [ 2 ] ، و بقولى معنى آن اينست كه بجز عيسى كسى در گهواره سخن نميگويد ، ولى اين گفتار را حديث جريج و ديگران رد مىكند . و در صحيح آمده است كه پيامبر فرموده است : اين امر « اسلام » يا « دين محمد » همچنان پايدار خواهد بود تا اينكه رستاخيز بر پا شود يا بر ايشان دوازده تن خليفه فرمانروايى كند . يعنى خليفهء قرشى . و بنابر اين واقعيت نشان ميدهد كه برخى از اين دوازده تن در صدر اسلام بودهاند و برخى از آنان هم در پايان آن خواهند بود . و هم پيامبر فرموده است : مدت خلافت پس از من سى ( سال ) خواهد بود يا بر حسب روايتى سى و يك يا بروايت ديگر سى و شش سال . و انقضاى آن در خلافت حسن و اول فرمانروايى معاويه است . بنابر اين آغاز فرمانروايى معاويه خلافت بشمار مىرود ، بر حسب معانى اصلى كلمات ( گرفتن اوايل اسماء ) و وى ششمين خليفه است و اما هفتمين خليفه عمر بن عبد العزيز است . آنگاه بقيهء خلفا پنج تن از خاندان پيامبر و از ذريهء على ، ع ، هستند و مؤيد آن گفتار پيامبر است كه ميفرمايد : تو ذو قرنين آنى . مقصود ذو قرنين امت است ، يعنى تو در آغاز امت اسلام و ذريهء تو در پايان آن خليفه خواهيد بود و چه بسا كه معتقدان به رجعت [ 3 ] بدين حديث استدلال ميكنند پس ( قرن ) اول بعقيدهء ايشان اشاره بوقتى است كه خورشيد از مغرب طلوع مىكند و پيامبر ، ص ، فرموده است : هر گاه كسرى ( خسرو ) كشته شود پس از وى خسروى نخواهد بود و هر گاه قيصر هلاك شود پس از او قيصرى فرمانروايى نخواهد كرد . و سوگند به كسى كه جان من در يد قدرت اوست گنجهاى آنان را بىشك در راه خدا خرج خواهيد كرد .
و عمر بن خطاب گنجهاى خسرو را در راه خدا خرج كرده است و آنكه
هامش
[ 1 - ) ] از « ينى » تصحيح شد .
[ 2 - ) ] ( ن . ل ) كه هدايت او با مهدى آخر الزمان برابر باشد .
[ 3 - ) ] يعنى رجوع امام به دنيا پس از مرگ .