و احسان و شادمانى و اندوه آنها را از ياد نبريد و هر يك از خداوندان اين هنر شريف بدين روش و رفتار آراسته باشد چه اندازه نيكو خوى خواهد بود .
و هر گاه يكى از ميان شما بحكومت ناحيهاى برگزيده شود يا يكى از امور مربوط به خلق خدا و روزىخواران [ 1 ] او بشما تفويض گردد بايد خداى عز و جل را در نظر آورد و طاعت او را پيشه سازد و ياور ناتوانان باشد و بداد ستمديدگان برسد چه خلق و روزىخواران خدايند و محبوبترين كسان در نزد خدا آنان هستند كه بيش از همه نسبت به روزىخواران وى مهر ميورزند و با ايشان همراهى ميكنند .
آنگاه بايد در قضاوت بداد گرايد و اشراف و بزرگان را گرامى دارد و بر ميزان غنيمت و خراج بيفزايد و در آبادانى بلاد بكوشد و با رعيت الفت گيرد و از آزار ايشان بپرهيزد و بايد در نشست و برخاست خويش فروتن و بردبار باشد و در دفاتر احكام و خراج و پيجويى حقوق بمدارا رفتار كند .
و هر گاه يكى از شما نويسندگان با كسى همنشينى كنيد ، بايد طبايع و عادات او را بيازماييد و همين كه خصال نيك و بد او را شناختيد بايد او را بر آنچه با نيكى سازگار است يارى دهيد و با تدبير دقيق و لطايف حيل و بهترين وسيلهها بكوشيد او را از تمايلات زشت و خصال بد منصرف كنيد .
و ميدانيد كه رام كنندهء چارپايان اگر در سياست خود بصير باشد ، بجستجوى شناختن خويهاى آنها ميپردازد ، چنان كه اگر اسبى لگدزن باشد هنگامى كه بر آن سوار مىشود حيوان را بر نمىانگيزد و بهيجان نمىآورد و اگر دستهايش - را بلند ميكرده باشد از روبروى آن پرهيز مىكند و اگر بترسد و رم كند از پيش روى حيوان دور مىشود و اگر توسن باشد در رام كردن آن نرمى و ملاطفت پيش مىگيرد و از اين راه حيوان را مطيع ميسازد چنان كه اگر اندكى بمدارا و رفق ادامه دهد به آسانى حيوان را رام مىكند .
و كسانى كه به كار سياست مردم مشغولند و با ايشان در مىآميزند و آنان را
هامش
[ 1 - ) ] ترجمه عيال است .