سلطان را بر عهده داشته باشد و او بايد اوامر سلطان را اجرا كند و عقوبتها [ 1 ] را بر عهده گيرد و سختگيريهاى او را ( نسبت به ديگران ) انجام دهد و زندانيان درگاه ويرا نگهدارى كند و نگهبان « رئيس » زندان باشد . بنابر اين ( امور ) درگاه در دست اوست و وا داشتن مردم در بارگاه عمومى سلطان بحدودى كه براى آنان تعيين شده است مربوط بوى مىباشد چنان كه گويى اين شغل وزارت كوچكى است .
و اما در دولت خاندان عبد الواد ، هيچ گونه اثرى از اين گونه القاب نيست و مقامات كشورى را از يك ديگر باز نميشناسند از اين رو كه دولت ايشان در مرحلهء ابتدايى بود و مدتى كوتاه داشت . تنها در بعضى از احوال كسى را كه بانجام دادن و اجراى امور خصوصى سلطان در خانهء وى مشغول بود بنام حاجب اختصاص ميدادند چنان كه در دولت خاندان ابو حفص نيز مرسوم بود و گاهى هم بر شيوهء ابو حفصيان امور حسابدارى و دفتر احكام را بوى ميسپردند و آنچه ايشان را در اين باره بتقليد دولت خاندان ابو حفص وادار ميكرد اين بود كه دولت خاندان عبد الواد از آغاز فرمانروايى با ابو حفصيان بيعت كردند و عهدهدار امر دعوت آنان بودند .
و اما مردم اندلس در اين روزگار ، كسى كه متصدى امور محاسبات و اجراى اوامر سلطان و ديگر امور مالى است در نزد آنان موسوم به « وكيل » است و وزير به همان مفهوم اصلى آن مىباشد جز اينكه گاهى امور نامهها نيز به دو محول مىشود .
و سلطان ايشان به خط خود كليه دفاتر و احكام را امضا مىكند و منصب علامت ( گذارى در دفاتر احكام ) در نزد ايشان مانند دولتهاى ديگر وجود ندارد .
و اما دولت ترك مصر ، نام « حاجب » در نزد ايشان بر حاكمى از صاحبان شوكت اطلاق مىشود و اين صاحبان شوكت تركند و احكام را در ميان مردم در شهرها اجرا ميكنند و ايشان متعدداند و اين وظيفه زير نظر وظيفهء « نيابت » انجام مىشود و پايگاه نيابت بر عهده كسانى است كه هم بر صاحبان مراتب دستگاه دولت فرمانروايى دارند و هم بر عامهء مردم بطور مطلق حكومت ميكنند .
هامش
[ 1 - ) ] عقوبت به معانى كيفر و تعزير ذمى و احكام شرعى متعلق به دنيا آمده است . در « ينى » بجاى : تصريف « تعريف » است كه شايد بمعنى شناساندن و تعيين كردن عقوبتها باشد .