روى نداد و آن شيوه همچنان باقى ماند و نيابت اسقفها از پطركها در ميان ايشان دوام يافت . و اسقفها پطركها را پدر ( اب ) ميخواندند [ و از اين رو كشيشها در غياب پطركها اسقف را ] [ 1 ] نيز از لحاظ احترام پدر ( باب ) خطاب ميكردند و بدين سبب در طول اعصار درازى نام آنها بهم اشتباه ميشد كه ميگويند آخرين پطركى كه نام او با اسقفها اشتباه ميشده مقام پطركى هرقل در اسكندريه بوده است . اينست كه در آن هنگام تصميم گرفتند از نظر تجليل و احترام مقام پطرك ميان آنها با اسقفها تفاوتى قائل شوند از اين رو پطرك را « بابا » خواندند كه بمعنى پدر پدران ( ابو الاباء ) است و اين نام به گمان جرجيس بن عميد كه در تاريخ خود آورده است نخستين بار در مصر معمول شده است ، سپس آن را بر صاحب كرسى اعظم كه بعقيدهء آنان كرسى پطرس رسول بود اطلاق ميكردند چنان كه ياد كرديم و هم اكنون نيز بمنزلهء پايگاه و نشانهاى براى او مىباشد . آنگاه مسيحيان در دين خويش و دربارهء معتقداتى كه به مسيح داشتند راه اختلاف پيش گرفتند و بطوايف و فرقههاى گوناگونى تقسيم شدند و هر فرقه براى حفظ خويش از پادشاهان مسيحى يارى مىجستند و در روزگارهايى وضع بر همين اختلاف يعنى ظهور فرقهاى بدنبال فرقهء ديگر ادامه داشت ، تا سه فرقهء متمايز از ميان آنان ظهور كرد كه بمنزلهء فرق اصلى بشمار ميروند و بگروههاى ديگر چندان توجهى ندارند و آنها عبارتند از ملكيه [ 2 ] و يعقوبيه [ 3 ] و نسطوريه [ 4 ] [ و ما معتقد نيستيم اوراق كتاب را به ياد كردن مذاهب كفر ايشان سياه كنيم . و آنها همه معروف است چنان كه قرآن كريم هم بدان تصريح كرده است و ميان ما و آنها هيچ گونه ستيز و استدلالى در اين باره باقى نمانده جز اينكه فقط بگوييم يا مسلمان شوند يا جزيه بدهند و يا كشته شوند . ] [ 5 ]
هامش
[ 1 - ) ] در چاپ ( ا ) نيست .
[ 2 - ) ] ( بفتح م - ل و « ى » مشدد مفتوح ) طايفهايست از نصارى كه بدين نام ملقب شدهاند از آن رو كه از پادشاه پيروى ميكنند يكى آن « ملكى » است . و عامه « ملكى » و « ملكيه » ( بكسر م - سكون ل ) تلفظ ميكنند و نيز غالبا بر اتباع كليسياى پطرسى اطلاق مىشود ( اقرب الموارد ) .
[ 3 - ) ] يعقوبيه و يعاقبه فرقهاى از خوارج نصارى هستند و ايشان اتباع يعقوب بر ادعىاند كه در قرن ششم ميلادى ظهور كرد و گفت در مسيح يك طبيعت وجود دارد .
[ 4 - ) ] ( بضم و فتح ن ) مذهب نسطور ، و نسطور مردى است كه بدعت در دين مسيح آورده است . ( اقرب الموارد ) .
[ 5 - ) ] عبارت ميان كروشه در برخى از چاپهاى بيروت نيست در ( ا ) و « ينى » و ( پ ) و ترجمهء دسلان آمده است اما با اختلافاتى چنان كه در ( ا ) ( نسخ ) و در ( پ ) نسخه است .