فصل مخصوص آنها پس از وظيفهء جهاد دربارهء هر يك گفتگو خواهيم كرد . و وظيفهء جهاد هم بسبب از ميان رفتن جهاد متروك شده است و بجز در دولتهاى قليلى بجاى نمانده است كه در آن ممارست ميكنند و اصول و قواعد آن را اغلب در قسمت احكام سلطانى ( كشورى و پادشاهى ) ميآورند .
همچنين پايگاه نقيبى انساب ( شناسايى خاندانها ) به علت از ميان رفتن و فرسودگى نشانههاى ويرانهء خلافت متروك شده است و آن پايگاهى بود كه حفظ و تعيين دودمان خلافت و نسب افراد آن بوسيله پايگاه مزبور صورت مىگرفت و منتسبان به آن دودمان مستمرى و وظيفهاى از بيت المال ( به علت انتساب بخاندان پيامبر ) دريافت ميكردند . و خلاصه مراسم و مناصب خلافت هم اكنون در بيشتر ممالك ( اسلامى ) در شمار آداب و رسوم كشورى و سياسى در آمده است ، و خدا بفرمان خود گردانندهء امور است [ 1 ] .
فصل سى و دوم در لقب امير المؤمنين و اينكه آن لقب از نشانههاى خلافت است و از آغاز عهد خلفا معمول شده است [ 2 ]
سبب پديد آمدن اين لقب آنست كه چون بيعت مردم بر ابو بكر ، رض ، مقرر شد صحابه ، رض ، و ديگر مسلمانان او را خليفة رسول الله ، ص ، ميناميدند و اين امر همچنان بر همين منوال بود تا در گذشت و چون پس از ابو بكر بيعت با عمر بر حسب وصيت ابو بكر نسبت بوى پيش آمد مردم او را خليفة خليفة رسول الله ، ص ، ميخواندند و گويى مردم اين لقب را بسبب بسيارى كلمات و تتابع اضافات سنگين ميشمردند و اگر اين رسم دوام مىيافت اين اضافات در آينده پيوسته رو بفزونى ميرفت تا حدى كه به زشتى منتهى ميشد و باز شناختن آنها بسبب درازى و فزونى اضافات دشوار ميگرديد و بهيچرو كسى نميتوانست به سهولت آنها را بشناسد ، از اين رو خواه ناخواه مردم از چنين لقبى عدول ميكردند و تركيبى مشابه و مناسب آن مىيافتند و خليفه را بلقبى نظير معنى آن ميخواندند .
هامش
[ 1 - ) ] در چاپ ( پ ) و « ينى » چنين است و در ساير چاپها : « و خدا هر گونه بخواهد گردانندهء امور است » .
[ 2 - ) ] در « ينى » چنين است : و آن از آغاز عهد خلفا معمول شده است زيرا چون بيعت . . .