شرعى موافق با قوانين و اصول فقه است و با همهء اين ابن زبير باعتبار قصد ( و نيت ) و تحرى او از حق شهيد و مثاب است . اين است روشى كه سزا است كردارهاى صحابه و تابعان پيشين را بر آن حمل كنيم چه ايشان بهترين و برگزيدهترين افراد امتاند و اگر آنان را در معرض نكوهش و عيبجويى قرار دهيم ، پس چه كسانى به عدالت اختصاص خواهند يافت ؟
و پيامبر ، ص ، ميگويد : « بهترين مردم آنانند كه در قرن من ميزيند آنگاه كسانى كه دو يا سه نسل جانشين ايشان ميشوند و سپس ناراستى شيوع مىيابد » [ 1 ] پس پيامبر نيكويى يا عدالت را بقرن اول و قرن پس از آن اختصاص داده است و بنابر اين مبادا خواننده انديشه يا زبان خود را بخردهگيرى نسبت بيكى از آنان عادت دهد و دل خود را در هيچيك از امورى كه براى آنان روى داده است با شك در آميزد و آن را پريشان سازد [ 2 ] بلكه آنچه ميتواند بايد شيوهها و راههاى حق ايشان را جستجو كند چه آنان در اين باره شايستهترين مردماند و بهيچرو اختلاف نكردند مگر با حجت و دليل و نجنگيدند [ 3 ] و كشته نشدند جز در راه جهاد يا پديدار ساختن حق و حقيقت .
و با همهء اين بايد معتقد بود كه اختلاف ايشان مهربانى و تفضلى براى آيندگان بوده است تا هر كس بيكى از آنان كه او را مىپسندد اقتدا كند و ويرا امام و رهبر و دليل راه خود سازد ، پس بايد به اين نكات پى ببريم و فرمان [ 4 ] خدا را در آفريدگانش آشكار سازيم [ و بدانيم كه خدا بر هر چيزى تواناست و پناه و انتقال ما بسوى اوست ، و وى سبحانه و تعالى داناتر است ] [ 5 ] .
فصل سى و دوم در مشاغل و مناصب دينى مربوط بدستگاه خلافت
چون آشكار شد كه حقيقت خلافت جانشين شدن از صاحب شرع براى
هامش
[ 1 - ) ] در چاپ ( ا ) يغشون الكذب غلط و صحيح بر حسب « ينى » : ثم يفشو الكذب است .
[ 2 - ) ] در « ينى » چنين است ، و وسوسه كند .
[ 3 - ) ] در « ينى » و نكشتند .
[ 4 - ) ] « حكمت » در نسخ ( ا ) و ( ك ) و ( ب ) .
[ 5 - ) ] قسمت داخل كروشه در ( پ ) و « ينى » نيست .