مىدادند بارهايى از اموال [ 1 ] و جامه دانهاى [ 2 ] آكندهاى از پوشيدنيها و يدكهاى بىشمارى از حيوانات باركش به ايشان مىبخشيدند و در تاريخ ابن الرفيق در اين باره اخبار بسيارى آمده است .
همچنين بخششها و جوايز و مخارج برمكيان را هم بايد از اين قبيل شمرد ، چه ايشان هنگامى كه بينوايى را بنوا مىرسانيدند ، او را تا سرانجام روزگار به فرمانروايى و ناز و نعمت نايل مىساختند ، نه بخششهايى كه گيرنده آن يك روز يا قسمتى از روزى آنها را بپايان رساند . و اخبار ايشان در اين باره بسيار و در كتب نوشته شده است و تمام به نسبت نيروى دولتها مىباشد . و همچنين جوهر صقلبى كاتب ، فرمانده سپاهيان عبيديان هنگامى كه براى فتح مصر رهسپار آن كشور شد ، از قيروان هزار بار از اموال ( زر و سيم نقدينه ) آماده ساخت . و امروز دولتى به اين گونه ( بخششها ) نمىرسد . و نيز به خط محمد بن عبد الحميد صورت خراجى يافت شده است كه در روزگار مأمون آنها را از جميع نواحى به بيت المال بغداد مىفرستادهاند ، و آن را از ( كتاب ) جراب الدوله [ 3 ] بدينسان نقل كردم :
غلات [ 4 ] سواد 27780000 درهم [ 5 ] مالياتهاى مختلف ديگر : 14800000 درهم [ 6 ] جامه ( حله ) هاى نجرانى [ 7 ] دويست دست . طين ختم ( گل مهر كردن نامهها )
هامش
[ 1 - ) ] مال در اين گونه موارد بر نقدينهء سيم و زر اطلاق شود .
[ 2 - ) ] ترجمهء كلمهء تخوت جمع تخت فارسى است كه تازيان آن را بمعنى جامه دان يا بسته و بقچهء لباس به كار مىبرند .
[ 3 - ) ] جراب الدوله لقب احمد ابن علوچه يا علويه مكنى به ابو العباس مردى طنبور زن و بذله گو بوده و بروزگار مقتدر باللّه عباسى و خاندان بويه مىزيسته است وى مؤلف كتابى بنام : النوادر و المضاحك فى سائر الفنون و النوادر بوده كه آن را بنام :
ترويج الارواح و مفتاح السرور و الافراح هم خوانده است . رجوع به معجم الادباء ج 4 ص 197 و فهرست ابن نديم ص 218 شود . و شايد هم جراب الدوله كتاب ديگرى جز اين بوده است .
[ 4 - ) ] غلات ج ، غله بمعانى :
در آمد هر چيزى از حبوب و نقود و جز آن . و در آمد كرايه خانه و مزد غلام و سود زمين و مانند اينها است ( از منتهى الارب ) . و در تعريفات آمده است : درهمهايى كه بيت المال آنها را رد كند و بازرگانان آنها را بگيرند - و مالياتى كه مولى بنده را بدان مكلف سازد . . و گويا مراد در اينجا در آمد نقدى و جنسى بيت المال از ناحيههاى مختلف باشد .
[ 5 - ) ] در متن بشيوهء قديم چنين است : بيست و هفت هزار هزار درهم دو بار و هفتصد و هشتاد هزار درهم كه ما همهء ارقام را به صورت عدد نوشتيم .
[ 6 - ) ] ماليات ديگر تنها در چاپ ( پ ) آمده و هم در ( ينى ) بدينسان است . ( ابواب المال بالسواد ) .
[ 7 - ) ] نجران ( بفتح ن ) شهرى بيمن . ( از اقرب الموارد ) . برد يمنى در قديم معروف بوده و مقصود از حله همان برد يمانى است .