بهتر كردن و زيبا ساختن هر يك از آنها صنايع مخصوصى است كه هر يك بدنبال ديگرى مىآيد و به نسبت اختلاف تمايلات انسان در شهوات و لذتها و تنعمات و عادات تجمل خواهى و نعمتپرورى و شيوه و رسوم گوناگونى كه بدنبال هر يك پديد ميآيد آن صنايع نيز فزونى مىيابد . پس مرحلهء باديهنشينى در كشوردارى ناگزير و خواهى نخواهى پس از مرحلهء باديهنشينى پديد ميآيد ، از اين رو كه دنبال كردن وسايل آسايش و تنعم در كشوردارى از ضروريات است . و خداوندان و زمامداران دولت همواره در مرحلهء شهرنشينى و عادات و رسوم آن از دولت پيشين خويش تقليد ميكنند زيرا وضع و احوال ايشان را مىبينند و بيشتر آنها را از آنان مىگيرند . و نظير اين معنى براى عرب پيش آمده است هنگامى كه بپيروزى و فتح نائل آمدند و ايران و روم را بچنگ آوردند و دختران و پسران اين اقوام را استخدام كردند . خود ايشان در آن روزگار از شهرنشينى چندان بهرهاى نداشتند چنان كه گويند براى عربها گردههاى نان نازك شفافى [ 1 ] آوردند و آنها گمان ميكردند اين گردهها نامههايى است . و در گنجينههاى خسرو [ 2 ] بكافور دست يافتند و آنها را در خمير نان بجاى نمك به كار بردند و نمونهء اين گونه حكايات فراوانست . ليكن پس از آنكه اهالى كشورها و دولتهاى قديم را در قيد بندگى و فرمانبرى آوردند و آنان را در پيشهها و نيازمنديهاى امور خانهدارى خويش به كار گماشتند و در اين گونه كارها استادان چيره دست و كار آزموده را برگزيدند ، آنان به كار بردن وسايل ناز و نعمت و چگونگى ساختن آنها را براى عربها بر عهده گرفتند و در آنها تفنن به كار بردند . گذشته ازين دست دادن فراخى معيشت و تنوع خواهى نيز بدين منظور كمك شايانى كرد چنان كه در اين باره بسر حد نهايى آن رسيدند و در احوال و آداب و نيكوتر كردن خوراكيها و آشاميدنيها و پوشيدنيها و ساختمانها و سلاحها و گستردنيها و ظروف و ديگر اثاث و ابزار خانه به مرحلهء شهرنشينى و ناز و نعمت و تجمل خواهى تطور يافتند .
و احوال ايشان در مواقع مباهات كردن بر يك ديگر و مهمانيها و شبهاى
هامش
[ 1 - ) ] در ( پ ) المرفق و در چاپهاى مصر و بيروت ( المرقق ) است و در اينجا صورت چاپهاى اخير انتخاب شد .
[ 2 - ) ] ترجمهء « كسرى » . عربها كليهء شاهنشاهان ساسانيان را « كسرى » و سلسلهء ايشان را « اكاسرة » ميخواندند .