نخستين مبلغ موحدان در اندلس بشمار ميرفت و انقلاب وى بنام انقلاب مرابطان خوانده ميشد .
احوال شورش كنندگانى از عامهء مردم و فقيهانى كه براى منع از رفتار زشت و كردارهاى مخالف شرع « نهى از منكر » ميكوشيدند نيز از همين قبيل است ، چه بسيارى از منتسبان به عبادت و روندگان راه دين بر ضد اميران ستمگر بپاميخاستند و آنها را بتغيير رفتار زشت دعوت مىكردند و امر بمعروف و نهى از منكر را باميد اينكه ازين راه به ثواب ايزدى نايل آيند پيشهء خويش ميساختند در نتيجه پيروان بسيارى بر آنان گرد ميآمدند و جمعيتهاى انبوه از مردم شرانگيز و فرو مايه گرد ايشان را احاطه ميكردند و جان خود را درين راه در معرض خطرات و مهلكهها قرار ميدادند ليكن بيشتر اين دعوت كنندگان در اين راه گناه كرده و اجر نبرده [ 1 ] هلاك ميشدند ، زيرا خداى ، سبحانه ، اين وظيفه را بدينسان بر آنان واجب نكرده بلكه مردم را بامر بمعروف و نهى از منكر فرمان داده است اما در موقعى كه توانايى بر آن در امكان انسان باشد . پيامبر ، ص ، فرمود : « هر كه از شما منكرى بيند بايد آن را بدست خويش تغيير دهد و اگر نتوانست به زبان خود و اگر ازين راه هم ميسر نباشد پس بدل خود آن را بد شمرد » .
و پيداست كه وضع پادشاهان و دولتها مستحكم و نيرومند است و بنيان دولتها را بجز توسعهطلبى زورمندانهاى كه عصبيت قبايل و عشاير نيز همراه و پشتيبان آن باشد چيز ديگرى نميتواند متزلزل و منهدم سازد چنان كه در گذشته ياد كرديم .
و روش پيامبران ، ع ، در دعوت مردم بسوى خدا نيز بر همين اصل متكى است كه دعوت ايشان به پشتيبانى عشاير و جمعيتها پيش ميرود با آنكه ايشان اگر خدا بخواهد بوسيلهء همهء جهان هستى آنان را تأييد مىكند ليكن خدا بىگمان امور را بر همان مستقر عادت جريان مىدهد و خدا حكيم داناست [ 2 ] .
بنابر اين هر گاه كسى در اين شيوه گام نهد بفرض كه بر حق هم باشد تنهايى
هامش
[ 1 - ) ] مبتنى بر چاپ الازهر .
[ 2 - ) ] وَ الله عَلِيمٌ حَكِيمٌ 4 : 26 . سورهء نساء ، آيهء 26 .