باب [ 1 ] سوم از كتاب اول در بارهء سلسلههاى دولتها و كيفيت پادشاهى و خلافت و مناصب دستگاه دولت و كيفياتى كه براى كليهء آنها روى ميدهد و آن را چندين قاعده و متمم است
فصل نخستين در اينكه تشكيل دادن كشور و دودمان دولت از راه قبيله و عصبيت حاصل مىآيد
زيرا در باب نخستين ثابت كرديم كه غلبه و قدرت و مدافعه بىگمان از راه عصبيت پديد ميآيد چون غرور قومى و حس حمايت و دفاع مشترك و جانسپارى هر يك از افراد در راه ياران خويش از نتايج عصبيت است .
گذشته از اين پادشاهى پايگاهى شريف و لذت بخش است و بر همهء نيكيهاى دنيوى و شهوات بدنى و لذايذ نفسانى مشتمل مىباشد و اغلب در راه بدست آوردن آن كشمكش و زد و خورد روى ميدهد .
و كمتر ممكن است كسى آن را به ديگرى واگذار كند مگر آنكه بر وى چيره آيد . از اين رو خواه ناخواه اختلاف و نزاع روى ميدهد و كار به جنگ و خونريزى و غلبه يافتن يكى بر ديگرى منجر ميگردد و چنان كه در گذشته ياد كرديم هيچيك از اين امور هم جز از راه عصبيت واقع نميشود .
و خلاصه درك امر پادشاهى از فهم عامه دور است و از آن غافلند چه روزگار بنيان نهادن دولت را از ياد مىبرند و آغاز آن را بخاطر ندارند . روزگار درازى در شهرنشينى بسر مىبرند و نسلهاى پى در پى بدينسان پرورش مىيابند ، از اين رو
هامش
[ 1 - ) ] در چاپ ( ك ) « باب » و در چاپهاى ديگر « فصل » سوم است . در « ينى » چنين است : بسم الله الرحمن الرّحيم اللهم اعن و يسر بخير .