و قدرت ايشان نيرو مىيابد و بيم آنان در دل ديگران جاى ميگيرد زيرا غرور قومى [ 1 ] هر يك از افراد قبيله نسبت بخاندان و عصبيت خود از هر چيزى مهمتر است . و غرور قومى و مهرى كه خداوند در دلهاى بندگان خويش نسبت به خويشاوندان و نزديكان قرار داده در طبايع بشرى وجود دارد و همكارى و ياريگرى به يكديگر وابسته بدان مىباشد و بسبب آن شكوه و نهيب ايشان در دل دشمن بزرگ مىشود و در اين باره از آنچه قرآن در خصوص برادران يوسف ، ع ، حكايت كرده ميتوان پند گرفت : هنگامى كه برادران به پدر وى گفتند اگر گرگ او را بخورد با اينكه ما گروه توانايان هستيم آنگاه از زيانكاران خواهيم بود [ 2 ] و معنى آيه اينست كه وقتى گروهى توانايان از يك خاندان يار و ياور كسى باشند گمان نميتوان برد كه كسى بر او ستم كند و اما آنان كه در خاندان خويش تنها و بىكساند و در ميان آنان عصبيت نيست كمتر ممكن است هيچيك از اين گونه كسان نسبت بياران خويش غرور قومى نشان دهند و هر گاه در روز جنگ آسمان تيره و تار شود و مصيبتى پيش آيد هر يك از آنان از بيم و وحشت فرو ماندگى و خوارى رهايى خود را ميجويند و بگوشهاى ميگريزند . به همين سبب اين گونه كسان قادر نيستند در بيابانهاى دور به وضع چادرنشينى بسر برند چه در اين صورت طعمهء ديگر قبايل و ملتهايى خواهند شد كه در صدد بلعيدن آنان بر ميآيند و هر گاه آشكار شود كه انسان در امر سكونت گزيدن بدفاع و حمايت نيازمند است پس بثبوت ميرسد كه در هر امرى انسان بخواهد مردم را بدان وا دارد از قبيل نبوت يا تأسيس سلطنت يا هر تبليغ و دعوت ديگرى بطريق اولى محتاج يارى و همراهى ديگران است زيرا به علت سركشى و عصيانى كه در نهاد بشر نهفته است رسيدن بهدف در همهء اينها بىشك از راه جنگ و خونريزى حاصل مىشود . و همچنانكه در سطور پيش ياد كرديم عصبيت بويژه در نبرد و زد و خورد و كشتار ضرورت كامل دارد . و اين نكته را در موضوعاتى كه در آينده ياد خواهيم كرد همواره بايد
هامش
[ 1 - ) ] ترجمة كلمهء « نعرة » ( بضم ن فتح ع ) است كه در لغت بمعنى بانگ و فرياد در جنگ مىباشد .
[ 2 - ) ] لَئِنْ أَكَلَهُ الذِّئْبُ وَ نَحْنُ عُصْبَةٌ إِنّا إِذاً لَخاسِرُونَ 12 : 14 . سورهء يوسف ، آيهء 14