نهايت ميانه روى را در نظر ميگيرند خانههايى بنيان مينهند كه با سنگهاى زيبا و ظريف و از روى هنرمندى ساخته شده است و در نيك كردن و زيبايى ابزار و اثاث زندگى بر هم پيشى ميجويند و در اين راه به كمال هنرمندى ميرسند و در نزد آنان كانهاى طبيعى از زر و سيم و آهن و مس و ارزيز و سرب يافت مىشود و در معاملات خود دو سكهء گرانمايه ( دينار و درهم ) را به كار مىبرند و در بيشتر حالات خويش از كجروى و انحراف دورند و اينها عبارتند از مردمان مغرب و شام و حجاز و يمن و عراق عرب و عراق ايران و هند و سند و چين و همچنين مردم اندلس و ملتهاى مجاور آنان مانند فرنگان و جلالقه [ 1 ] و « روميان و يونانيان » [ 2 ] و ديگر مللى كه با اين اقوام يا نزديك بايشان در اين اقاليم معتدل بسر مىبرند . و به همين سبب عراق و شام از همهء اين نواحى معتدلتر است زيرا كشورهاى مزبور در وسط همهء اين جهات واقع است . و اما ساكنان اقليمهاى دور از اعتدال مانند اقليم نخست و دوم و ششم و هفتم در همهء احوال خويش بسى از حد اعتدال دورند ، چنان كه خانههاى آنان از گل و نى و خوراك آنها از ذرت و علف و پوشيدنيهاى آنها از برگهاى درختان است كه آنها را بكان يكان روى بدن خويش بر هم مينهند و مىچسبانند تا برهنه نمانند [ 3 ] و يا با پوستهاى حيوانات خود را مىپوشانند و بيشتر آنان بيجامه و برهنهاند و ميوهها و خورشهاى بلاد آنان به طرز عجيبى تكوين مىشود و بانحراف ميگرايد و معاملات ايشان با زر و سيم ( دو سنگ گرانمايه ) نيست بلكه با مس و آهن داد و ستد ميكنند يا پوستهايى را براى معاملات بر ميگزينند و ارزش آنها را معين ميكنند و با همهء اينها اخلاق آنان نزديك بخوى جانوران بىزبانست ، حتى دربارهء بسيارى از مردم سودان - ساكنان اقليم نخست - نقل ميكنند كه آنها در جنگلها و غارها بسر مىبرند و علف ميخورند و مانند وحشيان با هم الفت ندارند و يك ديگر را ميخورند و صقالبه ( اسلاوها ) نيز بر همين خويند و علت اينست كه چون اين گروه از اعتدال دورند طبيعت مزاجهاى ايشان بسرشت جانوران بىزبان نزديك ميگردد و از انسانيت به همان
هامش
[ 1 - ) ]. Galiciens[ 2 - ) ] در چاپ پاريس نيست .
[ 3 - ) ] اشاره بآيهء قرآن : وَ طَفِقا يَخْصِفانِ عَلَيْهِما من وَرَقِ الْجَنَّةِ 7 : 22 ، سورهء اعراف آيهء 22 و سورهء طه آيهء 119 .