نزديك سرچشمهء فرات بلاد خرشنه [ 1 ] واقع است و در زاويهء شمال شرقى قطعهاى از درياى نيطش است كه خليج قسطنطنيه بدان منتهى مىشود و در جنوب و باختر بخش ششم اين اقليم بلاد ارمنستان واقع است كه در تمام نيمهء غربى اين بخش و تا آن سوى نيمهء شرقى به يكديگر پيوسته است و در جنوب و باختر آن شهر ارزن [ 2 ] واقع است و در شمال آن تفليس و دبيل [ 3 ] واقعست و در خاور ارزن به ترتيب شهرهاى خلاط و بردعه و در جنوب آن ، با انحراف بخاور ، شهر ارمنيه است .
و از اينجا نواحى ارمنستان بسوى اقليم چهارم امتداد مىيابد كه در آن شهر مراغه ديده مىشود كه در ناحيهء شرقى كوه اكراد موسوم به برمه [ 4 ] واقع است و ذكر آن در بخش ششم اقليم چهارم گذشت . و نواحى ارمنستان در اين بخش و در اقليم چهارم كه پيش از اين اقليم است از جانب خاور هم مرز آذربايجانست و پايان شرقى آذربايجان در اين بخش نواحى اردبيل است كه بر قطعهاى از درياى طبرستان واقع است و اين قطعهء از بخش هفتم در ناحيه شرقى اين بخش پيشرفتگى پيدا كرده است و آن را درياى طبرستان مينامند و بر آن دريا از جهت شمال درين بخش قطعهاى از بلاد خزر است كه اهالى آن تركمانند و از آخر اين قطعهء دريا در شمال كوههايى آغاز مىشود كه به يكديگر پيوستهاند و اين كوهها بر سمت باختر تا بخش پنجم امتداد دارند و از آن بخش ميگذرند و در حالى كه متوجه و محيط بر شهر ميافارقيناند سرانجام نزديك آمد باقليم چهارم ميروند و بكوه سلسله در قسمتهاى شمال شام مىپيوندند ، و از آنجا چنان كه ياد كرديم بكوه لكام متصل ميشوند . و در ميان اين كوههاى شمالى در اين بخش گردنههايى وجود دارد و بمنزلهء بابهايى ميباشند كه به دو سمت منتهى ميشوند و در سمت جنوبى آن نواحى ابواب ( دربند ) است كه در خاور به درياى طبرستان متصل است و بر ساحل اين دريا از شهرهاى ياد كرده شهر باب الابواب ( دربند ) است و بلاد ابواب از ناحيهء جنوب باخترى به شهر ارمينيه متصلاند و ميان آنها و شهرهاى
هامش
[ 1 - ) ] « خرشنه » بقول صاحب منتهى الارب شهريست بروم . و « حرشنه » در بعضى چاپها غلط است .
[ 2 - ) ] اردن ( ن . ل ) .
[ 3 - ) ] اردبيل ( ن . ل ) .
[ 4 - ) ] ارمى ( ن . ل ) .