نزديك بغداد در دجله فرو ميريزد .
و اما رود دجله چون از بخش پنجم بدين بخش در آيد به سمت خاور به محاذات كوه سلسله كه بكوه عراق پيوسته است جريان مىيابد و از شمال جزيرهء ابن عمر [ 1 ] و همچنين از موصل [ 2 ] و تكريت [ 3 ] ميگذرد و به حديثة [ 4 ] منتهى مىشود آنگاه به سوى جنوب انحراف مىيابد و حديثه و همچنين زاب كبير و زاب صغير در خاور آن باقى ميماند و همچنان رو به جنوب از باختر قادسيه ميگذرد تا ببغداد ميرسد و با فرات در ميآميزد .
سپس در سمت جنوب از باختر جرجرايا [ 5 ] جريان مىيابد تا از اين بخش خارج مىشود و به اقليم سوم ميرسد و در آنجا نخست شاخهها و جويبارهايى از آن منشعب و پراكنده ميگردد و سپس بهم مىپيوندند و در همان ناحيه نزديك عبادان [ 6 ] در درياى فارس ميريزد و سرزمين واقع در ميان دو رود دجله و فرات را تا پيش از آنكه در بغداد بهم پيوسته شوند بلاد جزيره ميخوانند و پس از دور شدن دجله از بغداد رود ديگرى بدان مىپيوندد كه از شمال خاورى دجله مىآيد و روبروى خاورى بغداد به بلاد نهروان [ 7 ] منتهى ميگردد آنگاه بجنوب منحرف مىشود و پيش از آنكه دجله باقليم سوم امتداد يابد با آن در ميآميزد . و ميان اين رود و كوههاى عراق و ايران ( اعاجم ) شهر جلولاء [ 8 ] و در سمت مشرق جلولاء نزديك كوه شهرهاى حلوان [ 9 ] و صيمره [ 10 ] ديده ميشوند . و اما در قطعهء غربى اين بخش ، كوهى پديدار مىگردد كه از كوه ايران ( اعاجم ) آغاز مىشود و به سمت مشرق امتداد مىيابد تا به پايان اين بخش ميرسد و كوه مزبور را بنام شهرزور ميخوانند و اين كوه قطعهء ياد كرده را به دو بخش تقسيم مىكند . و در جنوب يكى ازين دو قطعهء كوچك شهر خونجان واقع
هامش
[ 1 - ) ] شهريست شمالى موصل كه آب دجله آن را از سه طرف محيط است بر شكل هلال ( منتهى الارب ) .
[ 2 - ) ] ( بفتح م - كسر ص ) شهريست و زمينى ميان عراق و جزيره ( منتهى الارب ) .
[ 3 - ) ] ( بفتح ت ) ناميدند بتكريت كه نام دختر وائل است ( منتهى الارب ) .
[ 4 - ) ] ( بفتح ح - ث ) موضعى است . ( منتهى الارب ) .
[ 5 - ) ] ( بفتح ج - ج ) موضعى است در عراق ( منتهى الارب ) .
[ 6 - ) ] ( بفتح ع - تشديد ب ) جزيرهايست محاط به دو شعبهء دجله كه در بحر فارس ميريزند ( منتهى الارب ) .
[ 7 - ) ] ( بفتح ن - ر ) هم نام شهريست و هم نام سه ده است اعلا و اوسط و اسفل ميان واسط و بغداد ( منتهى الارب ) .
[ 8 - ) ] ( بفتح ج - ل ) دهيست ببغداد بر يك منزل از خانقين و جنگ آن مشهور است ( منتهى الارب ) .
[ 9 - ) ] ( بضم ح ) نام دو شهر و دو ده است ( منتهى الارب ) .
[ 10 - ) ] ( بفتح ص - م ) شهريست نزديك دينور ( منتهى الارب ) .