به بخش ششم مىرود و رود دجله از خاور آمد ميگذرد و پس از اندكى بشرق منحرف مىشود و داخل بخش ششم ميگردد و در جانب باخترى بخش ششم اين اقليم بلاد جزيره [ 1 ] و در سوى خاورى جزيره كشور عراق است كه به جزيره پيوسته مىباشد و بسوى خاور امتداد مىيابد تا سرانجام بنزديك آخر اين بخش منتهى ميگردد و در آنجا ، در پايان عراق كوه اصفهان پديدار ميگردد كه از جنوب اين بخش فرود ميآيد و به سمت باختر انحراف مييابد و همين كه بوسط اين بخش در پايان حد شمالى آن ميرسد بسوى باختر ميرود تا از بخش ششم خارج مىشود و در همان جهت بكوه سلسله در بخش پنجم مىپيوندد . و بخش ششم را به دو قطعهء باخترى و خاورى تقسيم مىكند چنان كه جايگاه خارج شدن فرات از بخش پنجم در جنوب قطعهء باخترى است . و جايگاه خروج دجله از آن بخش در قسمت شمالى آنست . اما فرات همين كه ببخش ششم ميرسد نخست از قرقيسيا [ 2 ] ميگذرد و در اين ناحيه نهرى از آن رو بشمال جدا مىشود كه در سرزمين جزيره جريان مىيابد و در نواحى آن به زمين فرو ميرود و چون فرات از قرقيسيا مسافت اندكى مىپيمايد بجنوب منحرف مىشود و از نزديك خابور [ 3 ] تا غرب رحبه [ 4 ] ميگذرد و از اينجا نهرى از آن جدا مىشود كه به سمت جنوب جارى ميگردد و صفين در قسمت غربى آن باقى ميماند آنگاه بسوى خاور منحرف مىشود و به چندين شعبه منقسم ميگردد كه بعضى از آنها از كوفه و برخى از قصر ابن هبيرة [ 5 ] و جامعان [ 6 ] ميگذرند و همهء آنها در جنوب اين بخش بسوى اقليم سوم جارى ميشوند و در آنجا در خاور حيره و قادسيه به زمين فرو ميروند . و رود فرات از رحبه به سمت مشرق از شمال هيت [ 7 ] و از جنوب زاب [ 8 ] و انبار [ 9 ] ميگذرد و آنگاه
هامش
[ 1 - ) ]. LaMesopotamie[ 2 - ) ] شهريست بر فرات ( منتهى الارب ) .
[ 3 - ) ] نهريست ما بين رأس عين و فرات و نهرى شرقى دجله و موصل ( منتهى الارب ) .
[ 4 - ) ] نام چند جايگاه ورود و آب و چاه و هم دهى در برابر قادسيه و ناحيهاى ميان شام و وادى القرى است و در اينجا ظاهرا ديه برابر قادسيه مراد باشد .
[ 5 - ) ] منسوب به يزيد به عمر بن هبيرة . . . كه آن را هنگامى كه از طرف مروان والى عراق شد بر فرات كوفه بنا كرده است رجوع به معجم البلدان شود .
[ 6 - ) ] حلهء مزيديه و آن شهريست بنا كردهء صدقة بن منصور بن دبيس بن مزيد ، بفتح م - ى ، ( منتهى الارب ) .
[ 7 - ) ] شهريست بعراق ( منتهى الارب ) .
[ 8 - ) ] نام شهرى در اندلس و در اينجا نام نهريست بموصل ( منتهى الارب )
[ 9 - ) ] بفتح همزه ، نام چند ناحيه است و در اينجا مقصود نام شهرى قديم بعراقست ( منتهى الارب ) .