باديهنشينان است تا پايان اين بخش امتداد دارد . و در نواحى جنوبى بخش ششم اين اقليم چادرگاههاى اعراب در زير بلاد نجد و يمامه ميان كوه عرج و بلاد ضمار [ 1 ] واقع است كه تا بحرين و هجر بر ساحل درياى فارس امتداد دارد . و در قسمتهاى شمالى اين بخش در زير چادرگاههاى باديهنشينان شهر حيره و قادسيه و مردابهاى فرات ديده ميشوند و پس از آنها در ناحيهء خاورى شهر بصره واقع است . و در قسمتهاى شمالى اين بخش درياى فارس نزديك عبادان و ابله پايان مييابد و رود دجله پس از آنكه به شعب بسيارى تقسيم مىشود و نهرهاى ديگرى از فرات بدان مىپيوندد و سپس همهء آنها نزديك عبادان با هم يكى ميشوند ، در درياى فارس ميريزد . اين دريا در قسمتهاى جنوبى اين بخش پهناور است و در پايان جهت خاورى و حد شمالى آن تنگ مىشود و در ساحل باخترى آن قسمتهاى شمالى بحرين و هجر و احسا ، و در باختر اين بلاد سرزمينهاى خط [ 2 ] و ضمار [ 3 ] و بقيهء سرزمين يمامه واقع است . و بر كنارهء شرقى آن سواحل جنوبى فارس ديده ميشوند و در اين بخش جبال قفص [ 4 ] كرمان در طرف شمال درياى فارس واقع است و در جانب انتهاى شرقى همين بخش جبال مزبور قسمتى از اين دريا را احاطه كرده كه بسوى مشرق امتداد يافته است و آخرين قسمت آن بىآنكه ازين بخش دور شود بسوى جنوب امتداد مىيابد و در شمال هرمز شهر سيراف و نجيرم در ساحل اين درياست و در كرانهء شرقى آن تا آخر اين بخش و در زير هرمز شهرهاى چندى از ايالت فارس مانند صابور ( شاپور ) دارابگرد و فسا [ 5 ] و اصطخر و شاهجان و شيراز واقعست و شهر اخير مركز همهء آنهاست و در زير شهرهاى فارس به طرف شمال ، نزديك كنارهء دريا بلاد خوزستان است كه از آن جمله است : اهواز و تستر ( شوشتر ) و جنديشاپور [ 6 ] وسوس ( شوش ) و رامهرمز و جز اينها و همچنين ارجان كه شهر مرزى ميان فارس
هامش
[ 1 - ) ] در همهء چاپها « صمان » است ولى دسلان آن را از روى دو نسخهء خطى و بر حسب اينكه در مراصد الاطلاع بدين صورت ضبط شده است تصحيح كرده است .
[ 2 - ) ] در چاپهاى مصر و بيروت « اخطب » و در چاپ پاريس و ينى « خط » است و « خط » هم بمعنى ساحل بحرين و هم نام موضعى در يمامه است .
[ 3 - ) ] در چاپهاى مختلف « صمان » و « ضمان » است .
[ 4 - ) ] قفص معرب كوچ است .
[ 5 - ) ] در چاپهاى مصر و بيروت « نسا » است .
[ 6 - ) ] در چاپهاى مصر و بيروت چنين است : « و صدى و صابور » .