و درياى روم از جهت شمالى قسمتى از اين بخش را فرا گرفته تا ميان آن ناحيه و كوه درن باريكهاى بوجود آمده است و آنچه در پشت اين كوه به طرف جنوب و باختر امتداد دارد باقى ماندهء سرزمين ودان است كه چادرگاههاى عرب نيز در آن سرزمين واقع است ، آنگاه ناحيهء زويلة بن خطاب است و پس از آن تا آخر خاور اين بخش ريگزارها و سرزمينهاى قفر وجود دارد . و در ميان كوه و دريا در جهت باختر ، شهر ساحلى سرت [ 1 ] قرار دارد ، سپس نواحى نامعمور و سرزمينهاى باير است كه اعراب باديهنشين در آنها رفت و آمد ميكنند ، آنگاه اجدابيه [ 2 ] و سپس برقه در نزديك خميدگى كوه واقعاند و پس از آن طلمسة [ 3 ] بر ساحل دريا در همان ناحيه ديده مىشود ، سپس در خاور خميدگى كوه چادرگاههاى هيب [ 4 ] و رواحه [ 5 ] واقع است كه تا پايان اين بخش امتداد دارد .
و در بخش چهارم اين اقليم در طرف جنوب باخترى آن صحارى بر نيس [ 6 ] واقع است و در طرف شمالى آن بلاد هيب و رواحه واقع است سپس درياى روم در اين بخش پيشرفتگى پيدا مىكند و قسمتى از آن را تا جنوب فرا ميگيرد و بحدود جنوبى آن نزديك مىشود و ميان دريا و آخر اين بخش دشتهاى بىآب و گياهى باقى ميماند كه عربها در آنها رفت و آمد ميكنند و در جهت خاورى آن بلاد فيوم بر مصب يكى از دو شاخهء نيل واقع است و اين شاخه از لاهون يكى از نواحى صعيد در بخش چهارم اقليم دوم ميگذرد و در درياچهء فيوم ميريزد و بر سمت شرقى همان بخش سرزمين مصر است و شهر مشهور آن بر دومين شاخهايست كه از دلاص يكى از بلاد صعيد نزديك آخر بخش دوم اين اقليم ميگذرد و اين شاخه بار ديگر در پايين مصر ( قاهرهء كهنه ) از شطنوف [ 7 ] و زفتى [ 8 ] به دو شاخهء ديگر منشعب مىشود و شاخهء راست آن از قرمطه [ 9 ] به دو شاخهء ديگر تقسيم ميگردد و همهء آنها در درياى روم ميريزند .
هامش
[ 1 - ) ]LSort[ 2 - ) ] در چاپ ( ا ) « اجوابية » و در چاپ ( پ ) و ( ك ) « اجدابية » است و در منتهى الارب نيز در ذيل « اجدابية » آمده است : شهريست نزديك برقه
[ 3 - ) ]Tolomeitha[ 4 - ) ]LHeib[ 5 - ) ]Rouaha[ 6 - ) ] در چاپهاى مصر « برقيق » است ولى دسلان مينويسد نام قديم آنBereniceبوده و اكنون آن را « بن غازى »BenLGhaziگويند .
[ 7 - ) ] شطنوف بر وزن حلزون دهى است بمصر ( منتهى الارب ) .
[ 8 - ) ] زفته ( پ ) .
[ 9 - ) ] در چاپ پاريس « تروط »LTeroutاست و دسلان احتمال ميدهد كه صحيح آن « ترنوط » باشد .