بودهاند .
و صاحب كتاب روجر گويد او صالح بن عبد الله بن حسن بن حسن بوده ولى چنين صالح نامى در خاندان عبد الله بن حسن شناخته نشده است و در اين روزگار آن دولت منقرض گرديده و غانه در تصرف پادشاه مالى است .
و در ناحيهء شرقى غانه در بخش سوم اين اقليم شهر گوگو [ 1 ] بر كنار رودى است كه از برخى از كوههاى آن ناحيه سرچشمه ميگيرد و به سمت مغرب جريان مىيابد و در ريگزارهاى بخش دوم فرو ميرود . پادشاه گوگو نخست خود استقلال داشته ولى بعدها پادشاه مالى بر وى استيلا يافته و آن شهر را در شمار متصرفات خود در آورده است و در اين روزگار شهر گوگو بسبب فتنهاى كه در آنجا روى داده ويران گرديده است و ما هنگام بيان دولت مالى در جاى خود در تاريخ بربر آن را ياد خواهيم كرد .
و در ناحيهء جنوبى شهر گوگو كشور كانم [ 2 ] است كه اقوام سياهپوست يا سودان [ 3 ] در آن بسر مىبرند و پس از آن و نغاره بر ساحل شمالى نيل است و در جانب خاورى بلاد و نغاره و كانم شهرهاى زغاوه و تاجوه است كه بسرزمين نوبى [ 4 ] در قسمت چهارم اين اقليم پيوسته است .
و نيل مصر كه از سرچشمهاش نزديك خط استوا روانست از آن ناحيه تا درياى روم در قسمت شمال عبور مىكند .
و سرچشمهء اين نيل از كوه قمر است كه شانزده درجه بالاى خط استواست و در ضبط اين كلمه اختلافست ، بعضى آن را بفتح قاف و ميم منسوب به قمر آسمان ضبط كردهاند بمناسبت سفيدى و بسيارى درخشندگى آن . و در كتاب مشترك ياقوت بضم قاف و سكون ميم است منسوب به قومى از مردم هند و ابن سعيد نيز آن را
هامش
[ 1 - ) ] گوگو : شهرى متعلق به قبايل سياهپوست است كه نزديك نيجر مىباشد ( فهرست نخبة الدهر ) .
[ 2 - ) ] در چاپهاى مصر « كاتم » است ولى در فهرست نخبة الدهر در ذيل « كانم » يا « غانم » آمده است : شهرى بر ساحل نيل ،. Kanemدر نسخهء « ينى » نيز كانم است .
[ 3 - ) ] گروهى از اقوام قسمت جنوبى كرهء زمين . اقوامى كه در پيرامون سرچشمهء نيل بسر مىبرند - از اولاد حام . درياچههايى نيز بنام سودان هست ( فهرست نخبة الدهر ) .
[ 4 - ) ]LaNubie