در مصنوع و عجز در آن » . ( مجلد سوم ، ص 251 357 ) گذشته از اينها بايد توجه داشت كه طبع پاريس مشتمل بر مطالب اضافى بسياريست كه در چاپهاى مصر و بيروت آن اضافات وجود ندارد و مهمترين مطالب اضافى مزبور را در فصول ذيل ميتوانيم بياييم :
فصل خط ، فصل تصوف ، فصل سيمياء و فصل لغت . بعلاوه فصل حديث در طبع پاريس با چاپهاى مصر و بيروت اختلافات فاحشى دارد خواه از لحاظ تفصيل موضوع و خواه از نظر ترتيب ذكر مطالب ( دراسات عن مقدمة ابن خلدون ، ص 114 - 116 ) .
چنان كه ملاحظه مىشود هم اكنون دانشمندان مصرى باختلافات مزبور متوجه شده و كليات آنها را نام بردهاند و من درين ترجمه كوشيدهام تا كليهء اين اضافات را ترجمه كنم و در بعضى موارد قليل هم عبارات اضافى و يكى دو فصل در چاپهاى مصر ديده مىشود كه در چاپ پاريس نيست چنان كه در مقدمهء خود مؤلف قسمتى راجع به نسخهء فاس در حواشى چاپهاى مصر هست كه در چاپ پاريس اين قسمت وجود ندارد و من اين اضافات را نيز ترجمه كردهام تا هيچگونه نقصانى درين ترجمه روى ندهد .
چاپ دار الكتاب اللبنانى
پس از پايان يافتن ترجمهء فارسى و در ضمن چاپ ، بنگاه ترجمه و نشر كتاب نسخهء چاپى جديدى خريدارى كرد كه در سال 1956 در پنج جلد در لبنان منتشر شده و اخيرا بتهران رسيده است تا مگر در ضمن چاپ مورد استفاده واقع شود . اين چاپ با اندكى اختلاف مطابق چاپ بولاق است و با چاپ پاريس مقابله نشده است ، ولى از لحاظ كاغذ و چاپ و جلد زيبا بر تمام چاپها برترى دارد و مخصوصا مهمترين مزيت آن اينست كه داراى فهرستهاى گوناگونى است از قبيل : فهرست موضوعات ، فهرست اعلام رجال و نساء ، فهرست ملتها و قبايل و دولتها و خاندانها ، فهرست شهرها و امكنهء جغرافيائى ، فهرست كواكب و نجوم و برجهاى فلكى ، فهرست حيوان ، فهرست گياه ، فهرست معادن و جواهر و احجار كريمه ، فهرست اسماء كتب ، فهرست آيات قرآن و احاديث نبودى ، فهرست مواد كتاب . گذشته ازين ناشر كليهء منابع تحقيق را در بارهء ابن خلدون و آثار وى خواه عربى و خواه اروپائى معرفى كرده است ، ولى چون متن كتاب تصحيح نشده همان اغلاطى كه در سراسر فصل جغرافيا و ديگر فصول وجود دارد در فهرستها هم تكرار گرديده و بلكه اشتباهات ديگرى نيز بر آنها افزوده شده است چنان كه در فهرست موضوعات كلمههاى غلط « صونج » و « مسايج » بعنوان موضوعهاى علمى معرفى شدهاند و در فهرست اسماء رجال « ابن الرفيق » كه محرف « ابن الرقيق » است شخص مستقلى بشمار آمده است ، همچنين در همان فهرست « سارية بن زنيم » يكتن و همان ساريه كه در حديث بوى خطاب شده است : يا سارية الجبل ، شخصى ديگر ذيل عنوان « سارية الجبل » قلمداد شده است و باز در فهرست اعلام « عناق ابى بردة » شخصى بشمار آمده در صورتى كه ابو بردة