يك فرد براى انجام دادن همه يا بعضى از اين كارها بس باشد . بنابر اين ناچار بايد نيروهاى بسيارى از همنوعانش با هم گرد آيد تا روزى او و آنان فراهم گردد آن وقت در سايهء تعاون و همكارى مقدارى كه حاجت آن گروه و بلكه چندين برابر آنها را رفع كند بدست ميآيد . همچنين هر يك از افراد بشر براى دفاع از خويش به يارى همنوعان خود نيازمند است . زيرا خدا ، سبحانه ، چون طبايع را در كليهء حيوانات تركيب فرمود و زورمندى را ميان آنان تقسيم كرد بسيارى از جانوران بىزبان را در توانايى كاملتر از انسان بيافريد و آنان را از ميزان قدرت بيشترى بهرهمند ساخت چنان كه در مثل زورمندى اسب بدرجات از توانايى انسان بيشتر است و هم قدرت خر و گاو ، و قدرت شير و فيل چندين برابر نيرومندى انسان است ، و چون تجاوز نيز در جانوران طبيعى است هر يك را بعضو خاصى براى دفاع از خود اختصاص داد تا هنگام تجاوز جانور ديگر با آن عضو از خود بدفاع برخيزد . و دست و انديشهء انسان را بجاى همهء اين اعضا وسيلهء دفاع او قرار داد زيرا دست در خدمت انديشه ، آمادهء صنعتگرى است و صنعت براى آدمى ابزارى توليد مىكند كه جانشين اعضاى دفاع ديگر جانورانست مانند نيزه كه بجاى شاخ جانوران شاخدار است و شمشير كه بجاى چنگالهاى درندگان به كار ميرود و سپر كه جانشين پوست بدن سخت و خشن است و جز اينها كه جالينوس در كتاب منافع اعضا ياد كرده است . بنابر اين قدرت يك فرد آدمى در برابر قدرت يكى از جانوران بىزبان بويژه درندگان مقاومت نميكند و بتنهايى در برابر اين گونه جانوران به كلى از دفاع خود عاجز است و هم توانايى يك فرد براى به كار بردن ابزارهاى دفاع كافى نيست ، [ زيرا ابزارهاى مزبور فراوانست و صنايع و وسايل بسيارى براى آماده ساختن آنها به كار ميآيد ] [ 1 ] از اين رو درين باره نيز ناگزير است با همنوعان خويش همكارى كند و تا هنگامى كه اين همكارى و تعاون پديد نيايد نخواهد توانست براى خود روزى و غذا تهيه كند و زندگانى او امكانپذير نخواهد بود ، زيرا خداى تعالى تركيب او را چنان آفريده است كه براى ادامهء زندگى خود به غذا نيازمند است و نيز بسبب فقدان سلاح نميتواند از خود دفاع كند و شكار جانوران
هامش
[ 1 - ) ] از « ينى » و چاپ پاريس .