ولى در چاپ پاريس كاترمر « المالح » را به صورت نسخه بدل و در حاشيه آورده و « المايح » را كه غلط است در متن چاپ كرده است . ازينها مهمتر كلمهء « سنت انجل » به صورت « سمت الجبل » چاپ شده است ، و صدها غلط و نسخهء بدل ديگر . گذشته از اينها در نسخهء چاپ پاريس چندين عبارت و حتى فصل اضافى مشاهده مىشود كه اينك تفاوتهاى مهم چاپ مزبور را از كتاب « دراسات عن مقدمة ابن خلدون » عينا به نظر خوانندگان ميرسانم :
1 - در باب سوم بعد از فصل « راه يافتن فساد بدولت » فصلى است « دربارهء اينكه نخست دايرهء فرمانروائى دولت توسعه مىيابد و بمنتهاى توسعه ميرسد آنگاه مرحله بمرحله كوچك و محدود مىشود تا سرانجام در سراشيب زوال و اضمحلال سقوط مىكند » .
( مجلد دوم ، ص 114 - 117 ) 2 - در اول باب ششم پيش از فصل « دانش و تعليم در اجتماع بشرى امرى طبيعى است » فصلى است « دربارهء انديشهء انسانى » . ( مجلد دوم ، ص 363 ) 3 - در همان باب پس از فصل ياد كرده فصلى است « دربارهء اينكه حوادث عقلى بانديشه كمال ميپذيرد » .
4 - و پس از اين فصل ، فصل ديگرى « دربارهء عقل تجربى و چگونگى حدوث آن » .
5 - و پس از آن فصلى « در علوم بشر و علوم ملائكة » .
6 - و آنگاه فصلى « در علوم پيامبران » .
7 - و سپس فصلى « در اينكه انسان ذاتا جاهل است و از راه اكتساب عالم مىشود » . فصول ششگانهء مزبور دوازده صفحه از مجلد دوم ، صفحات 364 تا 376 را گرفته است .
8 - در باب ششم بعد از فصل « دانش كلام » فصلى است « در كشف حقيقت از متشابه در كتاب و سنت و عقايد اهل سنت و بدعت گذاران درين باره » .
( مجلد سوم ، ص 44 - 59 ) 9 - در همين باب بعد از فصل « در اينكه تأليفات فراوان در علوم مانعى در راه تحصيل مىشود » فصلى است « در موضوعات و مقاصدى كه سزاست دربارهء آنها تأليف كنند و جز آنها را فرو گذارند » . ( مجلد سوم ، ص 274 - 278 ) 10 - در همان باب بعد از فصل « بيشتر عالمان اسلام از ملتهاى غير عرب بودهاند » فصلى است « دربارهء اينكه اگر كسى در مهد غير عرب پرورش يابد و نخست زبانى بجز عربى فرا گيرد براى وى فرا گرفتن علوم از زبان عربى دشوار خواهد بود » .
( مجلد سوم ، ص 274 - 278 ) 11 - هم در باب ششم پس از فصل « ملكهء شعر و شاعرى در نتيجهء محفوظات بسيار حاصل مىشود » فصلى است « در بيان سخن مطبوع و مصنوع و چگونگى مهارت
تاريخ ابن خلدون ( مقدمه تاريخ ابن خلدون ) ( فارسى ) — صفحة مقدمه 19
مساهمون: ابن خلدون
صمقدمه ١٩