ما وجود ندارد چنان كه در زبان ما نيز حروفى است كه در زبان آنان يافت نميشود .
همچنين فرنگيان و تركان و بربرها و ديگر ملتهاى غير عرب هر يك حروفى مخصوص به خود دارند . آنگاه بايد دانست كه اهل كتاب در عربى براى دلالت كردن حروف شنيدنى حروف نوشتنى مشخصى هم وضع و آنها را مصطلح كردهاند تا بتوان آنها را از يك ديگر در شنيدن و كتابت تشخيص داد ، مانند وضع الف و باء و جيم و راء و طاء تا آخر بيست و هشت حرف . و اگر بحرفى برخورند كه در زبان آنان نباشد حرف مزبور هم در نوشتن و هم در بيان مهمل ميماند و چه بسا كه برخى از نويسندگان اين گونه حروف را به شكل حرفى از لغت ما كه پيش يا پس از آن واقع است ترسيم ميكنند ، ولى اين كار براى دلالت بر تلفظ حرف كافى نيست بلكه سبب تغيير اصل حرف مىشود .
و چون اين كتاب مشتمل بر اخبار بربرها و برخى از ملتهاى عجمى است و در ضمن ياد كردن نامها يا كلمات ديگرى از آنان ، بحروفى بر ميخوريم كه در زبان كتابت ما و هم در اصطلاحاتى كه وضع كردهايم حروف مزبور يافت نميشود ، از اين رو ناچاريم آنها را بيان كنيم ، ولى ما بترسيم كردن اين حروف مجانس آنها ، چنان كه ياد كرديم ، اكتفا نكردهايم . چه بعقيدهء ما اين روش براى رساندن لهجهء حرف وافى نيست .
بلكه شيوهاى كه درين كتاب برگزيدهام اينست كه حرف عجمى را چنان قرار دهم كه بر هر دو حرفى از حيث لهجه ( يعنى مقطع صوتى آن ) كه در زبان عربى پيش يا پس از آن واقعند دلالت كند تا خواننده حد وسط مخرج آن دو حرف را تلفظ كند ، و لهجهء آن به خوبى ادا شود و اين شيوه را از طرز ترسيم حروف اشمام [ 1 ] در تداول قاريان قرآن و تجويديان اقتباس كردم . مانند « صراط » در قرائت خلف ، چه تلفظ صاد آن نظير « ص » مفخم [ 2 ] است و حد وسط ميان صاد و زاء مىباشد . آنها در كتابت
هامش
[ 1 - ) ] اشمام ( بكسر همزه ) در لغت بمعنى بوييدن و بويانيدنست ( غياث ) . و در اصطلاح قراء و نحويان عبارت از اشاره به حركت است بىآنكه آواز كنند ( اقرب الموارد ) .
[ 2 - ) ] در چاپهاى مختلف « معجم » يا « مقحم » است ولى دسلان بنقل از نسخهءCكه در دسترس وى بوده « مفخم » را ترجيح داده است يعنى داراى تفخيم چه تفخيم در اصطلاح قراء بمعنى فتح است و گويند بر حسب حديث حاكم كه : « قرآن بتفخيم نازل شده است » قرائت آن بتفخيم مستحب است و برخى گويند : تفخيم آنست كه قرآن را مردانه بخوانند نه همچون زنان آواز را فرو آورند . رجوع به اقرب الموارد شود . در نسخه « ينى » نيز مفخم است .