زيتون « 1 » حركت كرديم وچون باين شهر أخير رسيديم ديديم كه چندين كشتى بر جناح حركت بطرف هند ميباشند كه از جملهء آنها كشتيى بود از ملك الظاهر پادشاه جاوه كه بحريّهء آن همه مسلمان بودند من نيز همين كشتى را گرفته براه افتاديم » ( ص 171 باختصار ) ،
ابن بطوطة از روز حركت از زيتون پس از قريب چهار ماه بحر پيمائى در أواسط سنهء 747 بجزيرهء سومطرا رسيده است ، ودو ماه تمام بتصريح خود در جزيرهء سومطرا أقامت نموده وسپس از سومطرا بطرف هندوستان حركت كرده وپس از چهل روز سفر دريا در رمضان سنهء مذكوره به بندر كولم « 2 » در جنوب هندوستان رسيده ونماز عيد فطر را در مسجد جامع آن شهر درك نموده وسپس از كولم بطرف قاليقوط « 3 »
هامش
( 1 ) - زيتون ( بهمان لفظ ميوهء معروف ) در نزد مؤلفين عرب وإيراني در قرون وسطى نام شهر امروزى چانگ چئوTCHANG - TCHEOUبوده است كه بندرى است در چين شرقي بر ساحل درياى چين در مقابل جزيرهء قورموز وتقريبا بخط مستقيم پانصد كيلومتر در مشرق مايل بشمال كانتون وجزو ايالت فوكينFO - KIENامروزى است ، واين بندر در عهد مغول اهميتى بس عظيم داشته است واز لحاظ تجارت خارجي چين ورفتوآمد كشتيهاى بزرگ تجارتي ومسافري ما بين چين وهند وجنوب إيران وبلاد عرب يكى از مراكز عمدهء چين بوده است ، وابن بطوطة وقتي كه از هند بچين آمده بوده اولين نقطه از خاك چين كه وى در آنجا پياده شده بوده همين شهر زيتون بوده است ، ودر مراجعت از چين بهند نيز باز از همين بندر زيتون كشتى گرفته بوده است ، - در عهد مغول نام اين شهر بتلفظ عاميانهء چينيان تسوتونگ بوده است كه با حذف گاف حرف أخير تلفظ آن بسيار نزديك بكلمهء « زيتون » عربى شنيده ميشده است ، ودر سفرنامهء ماركوپولو نام اين شهر باملاى سايتونCAYTONمرقوم است ( رجوع شود بدائرة المعارف اسلام ج 1 ص 861 و 865 ، وبحواشى بلوشه بر جامع التواريخ ص 490 ونيز بص 48 از ذيل همان حواشي ، وبكتاب « منتخبات از سفرنامهء ابن بطوطة » بانگليسى تأليف مستر گيب ص 369 حاشيهء 8 ، -
( 2 ) - كولم بندرى است در ساحل غربى شبه جزيرهء هندوستان بكلى نزديك رأس مثلثى كه شبه جزيرهء مذكور را تشكيل ميدهد بر ساحل درياى عمان ، ومؤلفين عرب آنرا بهمين املاى كولم مىنوشتهاند وماركوپولو در سفرنامهء خود باملاى كويلومCoilumنوشته ، ولى اكنون در عموم نقشهها وكتب جغرافى اروپائى نام اين بندر را باملاى كيلونQuilonمىنويسند ،
( 3 ) - قاليقوطCalicutبندر معروفي است در همان ساحل غربى شبه جزيرهء هندوستان در شمال بندر كولم سابق الذكر وبمسافت بعيدى در جنوب بمبئي ودر 1901 ميلادي 77000 نفر سكنه داشته كه [ بقيه در صفحهء بعد ]