73 - الشيخ « 1 » مؤمل بن محمد الجصاص « 2 »
من كبار شيوخ شيراز سافر « 3 » الحجاز والعراق وكان حسن اللّسان في ( ورق 63 ب ) علم التّوحيد وعلوم المعارف مع انّه امّىّ لا يكتب ولكنّه كان افهم أهل عصره ، وحمل « 4 » أجوبة علّى بن سهل « 5 » عن مسائله التّى ارسلها
هامش
( 1 ) - م افزوده : أبو محمّد ،
( 2 ) - شرح أحوال اين شخص در نفحات الأنس جامى ص 272 - 274 نيز مذكور است ومحتويات آن در بسيارى از مطالب عينا با كتاب حاضر يكى است ولى نفحات بسيار مفصّلتر است بطوريكه واضح ميشود كه نفحات از كتاب حاضر نقل نكرده بلكه هردو از مأخذ مشترك قديمترى اقتباس كردهاند ، وآن مأخذ مشترك بعقيدهء ما چنانكه از بعضي قرائن مستفاد ميشود عبارت بوده از ترجمهء طبقات الصّوفيّهء أبو عبد الرّحمن سلمى نيشابورى متوفّى در سنهء 412 كه خواجة عبد اللّه انصارى معروف در قرن پنجم آنرا از عربى بفارسى قديم هروى ترجمه كرده بوده وبعدها جامى در أواخر قرن نهم آنرا بفارسى معمول عصر خود درآورده وبعضي زوايد وإضافات نيز بر آن افزوده ونفحات الأنس معروف را از آن ساخته است ( أزين ترجمهء خواجة عبد اللّه انصارى فعلا يك نسخه در كتابخانهء نوري عثمانيّه در استامبول ويك نسخهء ديگر ظاهرا در كلكته موجود است ) ، - نام صاحب ترجمه يعنى مؤمّل جصّاص در انساب سمعانى در نسبت « شيرازي » ( ورق 344 الف ) استطرادا در ضمن ترجمهء أحوال شيخ كبير محمّد بن خفيف نيز آمده است ، -
( 3 ) - رجوع شود بص 50 حاشية 7 ،
( 4 ) - چنين است ( يعنى حمل بحاء مهمله ) در ق ب ، م أصل جمله را ندارد ، - بقرينهء فقرهء معادلهء اين عبارت در دو مأخذ ذيل يكى در ترجمهء فارسي اين كتاب بقلم پسر مؤلّف : « وعليّ بن سهل چند مسئله از وى پرسيد جواب داد » ، وديگر در نفحات : « وى جواب داد از مسائلي كه علىّ ابن سهل أصفهاني بشيراز فرستاده بود » شكّى باقي نمىماند كه « حمل » تصحيف « عمل » است بعين بجاى حاء يعنى صاحب ترجمه جواب مسائلي را كه علىّ بن سهل از شيرازيان پرسيده بود ترتيب داد وساخت يعنى جواب آنها را داد ، -
( 5 ) - يعنى أبو الحسن عليّ بن سهل بن محمّد بن الأزهر الأصفهاني از اجلّهء عرفاء أواخر قرن سوّم واز اقران جنيد ، وى از أصحاب محمّد بن يوسف البنّاء جدّ مادرى أبو نعيم صاحب حلية الأولياء است واين محمّد بن يوسف بنّاء نيز از مشاهير عرفاء قرن سوّم بوده وشرح أحوال أو در حلية الأولياء ونفحات مسطور است ، - صاحب ترجمه بتصريح أبو نعيم در تاريخ أصبهان طبع ليدن ج 2 ص 14 وابن الجوزي در تاريخ منتظم 6 : 155 وابن تغرى بردى در نجوم الزّاهرة 3 : 197 - 198 ، در سنهء سيصد وهفت هجرى وفات يافت ، ولى تاريخ گزيده وفات أو را در حدود سنهء 280 نگاشته وآن سهو واضح است ، قبر علىّ بن سهل هنوز در أصفهان زيارتگاه عمومى است وواقع است در شمال شهر در خيابان دروازهء طوقچى نزديك قبر صاحب بن عبّاد ، - ( براي مزيد اطّلاع راجع بصاحب ترجمه وأقوال وفوائد منقوله ازو رجوع شود علاوة بر مآخذ مذكور در فوق بمآخذ ذيل : كتاب اللّمع أبو نصر سرّاج طوسي ص 160 ، 238 ، حلية الأولياء أبو نعيم أصفهاني 10 : 404 - 406 ، رسالهء قشيرى 23 ،
بقيه در صفحهء بعد